Thứ năm, 21/10/2021

Covid-19 ảnh hưởng đến tâm sinh lý trẻ như thế nào, phụ huynh cần lưu ý điều gì?

Thứ ba, 12/10/2021, 08:15 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Giãn cách xã hội gây ảnh hưởng đến tâm lý, sức khỏe tinh thần của nhiều người, trong đó có đối tượng trẻ em bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Số liệu qua quan sát tại nhiều trung tâm tham vấn tâm lý cho thấy lượng tìm đến các chuyên gia tăng lên, đường dây nóng cũng đang hoạt động hết công suất. Nhiều nhất là lứa tuổi vị thành niên cuối cấp 2, đầu cấp 3 và thanh niên dưới 28 tuổi.

Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức, nguyên Chủ nhiệm bộ môn Tâm thần và Tâm lý Y học, khoa Tâm thần, Bệnh viện 103, Học viện Quân y để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

bs cao tien duc_KALP
GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức, nguyên Chủ nhiệm bộ môn Tâm thần và Tâm lý Y học, khoa Tâm thần, Bệnh viện 103, Học viện Quân y.

PV: Thưa GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức, dữ liệu của UNICEF công bố hôm 5/10 cho biết, cứ 7 em thì có 1 em bị ảnh hưởng tâm lý bởi đợt phong tỏa. Hay mới đây nhất, nhiều trang báo đã đưa tin về việc nữ sinh lớp 12 bị trầm cảm, thậm chí có những hành động tự tổn thương bản thân. Vậy GS.TS có quan điểm như thế nào về vấn đề này?

GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức: Khi chưa có dịch, trẻ em cũng đã có nhiều rối loạn với các tỷ lệ khác nhau. Trước 6 tuổi trẻ đã có các khác biệt về tính cách trong thể hiện với người chăm sóc, chậm phát triển tâm thần, tự kỷ. Các rối loạn bài tiết như đái dầm, rối loạn đại tiện…

Từ 6-12 tuổi có các biểu hiện như rối loạn hành vi, tăng động giảm chú ý, tâm thần thể chống đối, rối loạn ứng xử, rối loạn lo âu và rối loạn dạng cơ thể.

Ở trẻ vị thành niên 13-18 tuổi, có thể gặp lạm dụng chất kích thích, trầm cảm, có hành vi tự sát và các rối loạn loạn thần khác như rối loạn cảm xúc, tâm thần phân liệt... cũng thường khởi phát ở cuối giai đoạn vị thành niên.

1-3-e1534230031753
Trẻ gặp vấn đề tâm lý trong đại dịch.

Trong đại dịch, tỷ lệ các rối loạn tăng lên rất nhiều. Các em đối mặt những đợt phong tỏa, giãn cách, không được đến trường học, bị tách rời khỏi bạn bè, xã hội, bị hạn chế hoặc không thể tham gia hoạt động ngoại khóa, thể thao, bỏ lỡ nhiều hoạt động quan trọng như lễ khai giảng, lễ tốt nghiệp.

Nhiều gia đình cũng lâm vào khủng hoảng, khó khăn về tài chính, người lớn cũng bị căng thẳng. Đó là nguyên nhân tạo nên bất ổn trong sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên. Nhiều trẻ em bị mắc Covid-19, như ở TP.HCM có 3.500 trẻ bị, một số bệnh viện thấy trẻ nhập viện với tình trạng sức khỏe tâm thần bị rối loạn, lo âu, stress…

Nghiên cứu của Đại học Calgary (Canada) cho thấy suy giảm sức khỏe tâm thần ở trẻ em, thanh thiếu niên là một trong những tác động nghiêm trọng nhất do đại dịch Covid-19 gây ra. Tình trạng này cũng ảnh hưởng tới tương lai thế giới.

PV: Hiện nay học sinh tại nhiều địa phương đang học tập theo hình thức online. Trước thực trạng này nhiều phụ huynh lo lắng con có thể mắc các bệnh về tâm lý. Là người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý. Theo GS.TS việc học online kéo dài gây ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe thể chất, đặc biệt là tâm thần học sinh?

GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức: Phải khẳng định rằng việc học online trong thời điểm hiện tại là giải pháp an toàn nhất, giúp trẻ em cơ hội được tiếp tục học tập, tham gia các hoạt động vui chơi và giữ liên lạc với bạn bè của mình. Nhưng kéo dài gây ra tình trạng căng thẳng, sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của trẻ.

unnamed (1)
Tương tác trong học online bị hạn chế gây các ảnh hưởng tâm lý.

Việc tăng cường truy cập trực tuyến có thể làm gia tăng nguy cơ rủi ro cao hơn đối với sự an toàn của trẻ. Trẻ có thể lạm dụng internet, gây ảnh hưởng đến mắt hay vào các trang mạng không phù hợp lứa tuổi như bạo lực, tình dục…

Bên cạnh đó, còn rất nhiều tác hại khác như cái nhìn tiêu cực, giảm giá trị bản thân, sử dụng chất kích thích, hút thuốc lá (bao gồm thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử), cần sa, nghiêm trọng hơn là có những hành động tự tổn thương bản thân.

Ngoài ra, về mặt thể chất trẻ có thể bị rối loạn giấc ngủ, cụ thể như cơn buồn ngủ không đến, ngủ ngày hoặc có thể là những vấn đề về ăn uống như chán ăn, ăn quá nhiều đến mức bị tăng cân mức. Trong cuộc Tổng điều tra dinh dưỡng toàn quốc 2019-2020 công bố mới đây đã Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng gấp ba về dinh dưỡng gồm suy dinh dưỡng thấp còi, thừa cân béo phì và thiếu vi chất dinh dưỡng, đặc biệt tình trạng này cũng gia tăng trong đại dịch Covid-19.

PV: Những biểu hiện tâm lý kéo dài đó liệu thể tác động đến tính cách, sự phát triển tâm sinh lý của trẻ khi ở lứa tuổi lớn hơn không thưa chuyên gia?

GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức: Những biểu hiện bất thường trong đại dịch có thể sẽ hồi phục, tuy nhiên nhiều trường hợp các rối loạn có thể kéo dài. Sự thay đổi thói quen lâu dần có thể ảnh hưởng đến sự hình thành tính cách, sự phát triển tâm sinh lý của trẻ.

Lâu dần tình trạng này có thể khiến trẻ thay đổi tâm tính, không muốn giao lưu tiếp xúc, thu mình, tự cô lập, cá biệt bản thân, không muốn làm gì hết, không tham gia các hoạt động chung của gia đình, chán học, bỏ học hoặc cãi nhau với bố mẹ.

PV: Thưa GS.TS các vấn đề tâm lý, tâm thần phát triển trong đại dịch có thể tự khỏi khi trải qua đợt dịch không?

GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức: Các vấn đề tâm lý, tâm thần phát triển trong đại dịch có thể tự khỏi khi trải qua đợt dịch. Tuy nhiên tùy vào mức độ của vấn đề từ nhẹ đến trung bình có thể tự khỏi được nếu như có thể có tương tác, hỗ trợ từ những người trong gia đình.

images1359608_1498573522_4985_2_96574
Vấn đề tâm lý của trẻ có thể cải thiện nhờ sự giúp đỡ, quan tâm từ gia đình.

Đặc biệt, nhiều trường hợp trở thành mạn tính dẫn đến các thiếu sót về nhân cách ví dụ như rối loạn trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn stress sẽ trở thành mạn tính, nhiều bệnh lý tâm thần có sẵn có thể nặng lên hoặc có thể khởi phát bệnh lý khác. Lúc này cần thiết có sự can thiệp của những nhà tham vấn tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần.

Gần đây, UNICEF cũng đã có cảnh báo Covid-19 có thể tác động đến sức khỏe tâm thần và thể chất của trẻ em và thanh, thiếu niên trong nhiều năm tới.

PV: Trong quá trình phát triển tâm lý của trẻ, cha mẹ và thầy cô là người đóng vai trò vô cùng quan trọng. Vậy theo chuyên gia phụ huynh và giáo viên cần thay đổi cách dạy học và hỗ trợ cho trẻ ra sao để “tháo gỡ” những cảm xúc tiêu cực trong bố cảnh dịch bệnh khó lường, trẻ có thể học online kéo dài?

GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức: Không chỉ nhà trường và gia đình mà cần cả chính quyền để trẻ được đến trường học trực tiếp, hỗ trợ gia đình để trẻ có đủ điều kiện vật chất và tinh thần. Cần có dịch vụ hỗ trợ tâm lý là yếu tố cần thiết để giải quyết cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần ngày càng nghiêm trọng ở trẻ em, thanh thiếu niên. Sử dụng dịch vụ tư vấn sức khỏe qua điện thoại theo nhóm hoặc cá nhân; các phương pháp can thiệp đối với trẻ em, thanh, thiếu niên trầm cảm trong thời kỳ Covid-19 cũng có thể giảm cảm giác âu lo, chán nản cho các em.

quan tâm (3)
Phụ huynh chủ động, tích cực dành thời gian cho con.

Bố mẹ cần bình tĩnh, chủ động, tích cực dành thời gian cho con, trấn an cho con về bệnh do virus gây ra có thể phòng tránh được, hoặc là nó không quá nguy hiểm… Hướng dẫn về mạng internet cho con, những điều cần lưu ý và những hành vi phù hợp mà các con nên làm trên cơ sở này, ví dụ như các cuộc gọi video.

Cùng con thiết lập các quy tắc về cách thức, thời gian và nơi có thể sử dụng mạng internet. Có thể sử dụng internet để giải trí, các ứng dụng, trò chơi và các loại hình giải trí trực tuyến khác phù hợp với lứa tuổi. Cha mẹ phải gần gũi con cái, cùng học, cùng chơi, cùng chia sẻ vấn đề với con, giúp con giải tỏa các căng thẳng lo lắng. Hỗ trợ trẻ khi bị làm phiền trên mạng. Giữ liên lạc với nhà trường, chia sẻ các thông tin, giúp con học tập tốt hơn. Đặc biệt, thiết lập mối quan hệ tin tưởng để trẻ chia sẻ những khó khăn của bản thân mình về mặt tâm lý.

Bố mẹ nên là tấm gương để con cái học tập, noi theo, để trẻ có được không gian riêng tư, không áp đặt quá nhiều lên việc học tập, sinh hoạt của trẻ. Bởi đôi khi những lời nói, những việc làm vu vơ của ai đó nhưng người nghe, nhất là trẻ em lại rất để tâm, góp phần hình thành nên thói quen hoặc tính cách nào đó của trẻ.

Không thể phủ nhận được việc nhiều phụ huynh lo lắng cho tình trạng sức khỏe của con em mình, tuy nhiên đôi khi những lo lắng ấy vô tình lại biến thành áp lực lên phía con cái.

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy những gia đình có con dưới 18 tuổi, bố mẹ bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid 19 nhiều hơn so với những gia đình không có. Trầm cảm và lo âu tăng cao, phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn nam giới. Bởi vì bố mẹ trầm cảm, lo âu ảnh hưởng tiêu cực đến các thành viên khác trong gia đình, đặc biệt trẻ em. Vì vậy bố mẹ cũng cần chăm lo sức khỏe tâm thần, nếu có vấn đề cần tìm sự tư vấn hoặc chữa trị sớm.

vnapotaltamdungdentruongnhungkhongdungviechoc4589514
Giáo viên cần tạo môi trường tích cực trong việc dạy học.

Thực tế, việc học trực tuyến có những bó hẹp về mặt tiếp xúc cũng như giáo viên khó kiểm soát được sự tương tác từ phía học sinh. Là nhà giáo cần xác định chương trình học, yêu cầu bộ môn bởi đây là cơ sở quan trọng để có thể đảm bảo tính khoa học khi dạy ở bất kỳ hình thức nào. Thay đổi nội dung học tập nâng cao, tránh trùng lặp giữa các môn học, các nội dung đã quá cũ, có thể kể đến việc dạy học gây hứng thú, hấp dẫn đối với học sinh. Đặc biệt, tạo môi trường tích cực trong quá trình học online để trẻ thoải mái phát biểu ý kiến.

Xin chân thành cảm ơn GS.TS.BSCC Cao Tiến Đức về những chia sẻ vừa rồi!

Theo VnMedia.vn Copy