Thứ hai, 27/09/2021

TS.DS Phan Quốc Kinh: Cha đẻ của ‘thần dược’ Berberin huyền thoại

Thứ ba, 03/08/2021, 22:00 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

“Cho tôi thời gian, tôi sẽ có hàng chục triệu viên thuốc chữa dịch lỵ cho Việt Nam” – gần nửa thế kỷ trước, câu nói của Dược sĩ Phan Quốc Kinh khiến nhiều người nghi ngờ; nhưng ít lâu sau thuốc Berberin đã được bào chế thành công, GS Tôn Thất Tùng chính là người dùng thử đầu tiên.

“Ông Tổ của Berberin” Phan Quốc Kinh

TS.DS Phan Quốc Kinh sinh năm 1937 tại xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1954, ông học tại khoa Dược, Đại học Y - Dược Hà Nội (tiền thân của Đại học Dược Hà Nội và Đại học Y Hà Nội hiện nay).

Năm 1963, ông đi du học tại Liên Xô. Sau đó 3 năm, khi trở về nước, ông nhận công tác giảng dạy và nghiên cứu tại Đại học Dược Hà Nội.

Với việc nghiên cứu ra nhiều loại thuốc Nam được cả trong và ngoài nước công nhận, TS Phan Quốc Kinh được coi là người kết nối giữa y học cổ truyền và hiện đại. Đặc biệt những viên thuốc Berberin, công trình thuốc Nam đầu tiên được công nhận của ông đã cứu sống hàng triệu người trong đợt dịch lỵ đầu những năm 70 của thế kỷ trước.

Chế thuốc dập dịch trong 3 tháng

Năm 1970, miền Bắc bị “tấn công” bởi dịch kiết lỵ lan rộng trong điều kiện thuốc men thiếu thốn do cấm vận. Năm 1972, dịch lỵ tràn ngập miền Bắc. Bệnh viện Thái Nguyên mỗi ngày có 70 người nhập viện thì 35 người chết. Bộ Y tế đặt ra đầu bài cho các nhà dược học ở khắp nơi nhưng không có thuốc thì giải quyết thế nào?.

Trong cuộc họp, TS.DS Phan Quốc Kinh – lúc đó 35 tuổi – đứng lên: “Cho tôi thử, cho tôi thời gian, tôi sẽ có hàng chục triệu viên thuốc chữa dịch lỵ”. Câu nói đầy tự tin của nhà nghiên cứu trẻ chưa có tên tuổi khiến nhiều người nghi ngờ, thậm chí cho là gàn dở. Không bận tâm đến sự gièm pha, ông tập trung bào chế thuốc.

TS.DS Phan Quốc Kinh, người sáng chế ra Berberin.
TS.DS Phan Quốc Kinh, người sáng chế ra Berberin.

Ngay sau đó, Dược sĩ Phan Quốc Kinh đã đề nghị nhà trường Đại học Dược Hà Nội huy động tối đa cán bộ giảng dạy và sinh viên đến các làng xã ở miền núi và đồng bằng, bắt đầu tìm hiểu và thu thập kinh nghiệm của nhân dân, thầy lang về việc sử dụng các loại thuốc nam để chữa bệnh lỵ. Sau khi có trong tay hằng trăm bài thuốc nam kết hợp với các tài liệu y khoa cổ truyền và y học hiện đại, nhóm nghiên cứu đã chọn ra 20 cây thuốc có khả năng chống vi sinh vật gây bệnh lỵ để thử tác dụng kháng sinh.

Qua kết quả thử nghiệm, TS Kinh xác định một số cây cỏ và hoạt chất có tác dụng chống vi khuẩn và amíp gây lỵ như cây cỏ sữa lá lớn, hoàng liên gai, hoàng bá, hoàng đằng… Ông dùng chúng để bào chế 2 loại thuốc là Condanxit và Berberin, chỉ trong vòng 3 tháng sau cuộc họp kể trên. GS Tôn Thất Tùng là một trong những bệnh nhân lỵ đầu tiên dùng thử Berberin.

GS Tùng vốn không chuộng thuốc Nam nhưng khi TS Kinh chế được Berberin, ông đã uống, thấy khỏi hẳn bệnh lỵ nên cũng cho bệnh nhân dùng, kết quả đều rất tốt. GS đã viết thư cho Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định thuốc hiệu quả, không độc. Sau đó, thuốc được sản xuất hàng loạt.

Có lần, TS.DS Phan Quốc Kinh đến một bệnh viện ở Hưng Yên, có gia đình 5 người đứng chờ gặp ông. Họ khóc, nói: “Xung quanh người ta chết vì không được dùng thuốc của ông. Gia đình tôi dùng Beberin nên mới qua được. Trăm lần cảm ơn ông”. Theo ước tính của Ngành Y tế, sự ra đời của viên thuốc này đã tránh cho hàng triệu người khỏi cái chết do bệnh lỵ. Từ đó đến nay, Beberin vẫn có mặt trong tủ thuốc của nhiều gia đình Việt, được sử dụng cả ở Campuchia và một số nước khác.

TS.DS Phan Quốc Kinh luôn muốn đem lại hạnh phúc cho người bệnh Việt Nam.
TS.DS Phan Quốc Kinh luôn muốn đem lại hạnh phúc cho người bệnh Việt Nam.

Sau này, khi được tham gia báo cáo về các hợp chất thiên nhiên ở Việt Nam trong hội thảo khoa học tại trường ĐH Hoàng Đế London (trường ĐH cổ nhất nước Anh), TS Phan Quốc Kinh đều không quên nói về việc dập tắt dịch lỵ bằng thuốc Berberin được bào chế từ cây cỏ Việt Nam. Câu chuyện của ông đã làm cả hội nghị đi từ chỗ ngạc nhiên cho đến khó tin bởi chỉ với 1USD lúc bấy giờ có thể mua được 1.000 viên Berberin.

Lúc bấy giờ, Berberin được coi là “thần dược” cứu sống hàng triệu người dân. Dù đã nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày đó, Berberin vẫn là cái tên quen thuộc trong hầu hết tủ thuốc của các gia đình Việt Nam bởi sự tiện dụng, hiệu quả và giá thành phải chăng.

Trong nhiều năm đóng góp cho nền y học nước nhà, TS.DS Phan Quốc Kinh và các cộng sự đã nghiên cứu và đưa vào sản xuất gần 20 loại thuốc từ nguyên liệu Việt Nam.

Ông còn có vinh dự được phân công bào chế thuốc bổ, tăng cường sinh lực cho lãnh tụ Cách mạng Lào Kaysone Phomvihane, giúp đỡ ngành Dược Campuchia sản xuất thuốc Berberin từ cây vàng đắng.

Nhiều công trình nghiên cứu của TS.DS Phan Quốc Kinh đã được công bố trong các tạp chí khoa học của Liên Xô, Mỹ, Đức, Thụy Sĩ.

Năm 1975, TS.DS Phan Quốc Kinh được nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng về nghiên cứu khoa học, đồng giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2000 và nhiều giải thưởng cao quý trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, vào ngày 7/8/2019, TS.DS Phan Quốc Kinh đã qua đời để lại niềm tiếc thương vô hạn cho tất cả mọi người.

Những điều nên biết về thuốc Berberin

Berberin là loại thuốc có hoạt tính kháng sinh chống viêm. Berberin có nguồn gốc thảo dược, được chiết xuất từ rễ và thân cây vàng đắng.

Công dụng

Berberin điều trị nhiễm khuẩn đường ruột và không làm ảnh hưởng tới sự phát triển bình thường của hệ vi khuẩn có ích ở ruột. Một số kháng sinh đường ruột nếu dùng phối hợp với berberin sẽ hạn chế được tác dụng phụ gây ra bởi các thuốc kháng sinh đối với hệ vi sinh vật đường ruột.

Thuốc Berberin được chỉ định điều trị với hội chứng lỵ, bệnh lỵ trực khuẩn, tiêu chảy, viêm ruột, viêm ống mật.

Berberin còn được bào chế thành thuốc nhỏ mắt điều trị viêm kết mạc, đau mắt đỏ do kích thích bên ngoài như (gió, nắng, lạnh, bụi, khói...) và điều trị bệnh đau mắt hột. Ngoài ra, thuốc còn giúp ngăn ngừa nhiễm nấm, bội nhiễm nấm và có tác dụng chống lại tác hại của vi khuẩn tả và E.coli ngoại độc tố bền với nhiệt.

Liều dùng

• Người lớn: bạn uống 4-6 viên 50mg hoặc 1-2 viên 100mg mỗi lần, 1 ngày 2 lần.

• Trẻ em: tuỳ theo độ tuổi của trẻ mà bạn cho trẻ dùng từ 1/2-3 viên 50mg mỗi lần, 1 ngày 2 lần.

Những thông tin được cung cấp không thể thay thế cho lời khuyên của các chuyên viên y tế. Bạn cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc. Thời gian dùng tùy thuộc vào tình trạng bệnh, tình trạng nhiễm khuẩn hay nhiễm amib, sẽ do bác sĩ điều trị quyết định.

Cách dùng

Bạn nên uống thuốc một lần vào buổi sáng trước bữa ăn, và một lần vào buổi tối trước khi đi ngủ.

Khi uống, nếu có dùng thêm thuốc khác, bạn nên uống cách xa 1-2 giờ.

Bạn không sử dụng thuốc với liều lượng thấp, cao hoặc kéo dài hơn so với thời gian được chỉ định. Sử dụng thuốc quá liều sẽ gây hại tới vị do tính quá hàn của Berberin, làm cho tiêu hóa kém đi. Lúc này, bạn ngừng dùng thuốc và uống gừng hoặc viên gừng.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào trong quá trình sử dụng thuốc, bạn hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Kiều Diễm

Theo VnMedia.vn Copy