Thứ năm, 05/08/2021

GS.BS Trịnh Ngọc Phan - Người thầy của ngành truyền nhiễm

Thứ năm, 22/07/2021, 14:36 (GMT + 7)
GS.BS Trịnh Ngọc Phan là người thầy đã lãnh đạo ngành truyền nhiễm Việt Nam trưởng thành, lớn mạnh, từ đó có hệ thống Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới như hiện nay.

Cả đời gắn bó với ngành truyền nhiễm

GS.BS. Trịnh Ngọc Phan sinh ngày 30/3/1914 tại vùng quê Định Công, Hoàng Mai, Hà Nội trong một gia đình Nho học, đời nào cũng có người làm nghề thầy thuốc. Cụ tổ Trịnh Đình Ngoạn là quan Chưởng Viện Thái Y nổi tiếng, có công xây Y miếu ở Thăng Long (1773), thờ phụng hai vị danh y Việt Nam là Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. 

Thuở nhỏ, GS.BS. Trịnh Ngọc Phan rất thông minh và học giỏi, nổi tiếng là một học sinh xuất sắc của trường Bưởi (nay là Trường Chu Văn An). Năm 1936, chàng trai Trịnh Ngọc Phan  đã hồ hởi bước chân tới cổng Trường Đại học Y  Dược Hà Nội, lòng ôm ấp những ước mơ nhân đạo trị bệnh cứu người.

Chân dung GS.BS. Trịnh Ngọc Phan
Chân dung GS.BS. Trịnh Ngọc Phan

Năm 1944, GS.BS. Trịnh Ngọc Phan về làm việc tại Khoa Truyền nhiễm, nơi mà từ năm 1911 chính quyền  Pháp đã xây dựng 7 dãy nhà riêng biệt, được người dân gọi tên là Nhà thương Lây Cống Vọng, khu nhà đầu tiên của Bệnh viện Bạch Mai. Nơi đây, BS Trịnh Ngọc Phan đã gắn bó cả cuộc đời cho sự nghiệp chữa trị các bệnh lao, bệnh truyền nhiễm và bệnh dịch. 

Với tri thức uyên bác và lòng yêu nghề tha thiết, GS.BS Trịnh Ngọc Phan đã là người đầu tiên phát hiện được những bệnh hiếm gặp xuất hiện tại Việt Nam.

Điển hình, giai đoạn 1960 – 1970, ông là người đầu tiên chẩn đoán ra bệnh viêm màng não nước trong do vi khuẩn Angiostrongylus cantonensis và giun soắn trichinose gây nên. Sau đó, ông nhanh chóng thông báo, giới thiệu cho mọi người chú ý đề phòng.

Ông cũng lần đầu tiên phát hiện ở Việt Nam bệnh nhiễm khuẩn Whitmori (bệnh melioidese) trên lâm sàng, bệnh nhiễm nấm toàn thân do aspergilus fumigatus, là những bệnh rất hiếm gặp ở nước ta. Từ đó đề ra các tiêu chuẩn để chẩn đoán, điều trị bệnh nhanh chóng, có hiệu quả.

Trịnh Ngọc Phan - Người thầy thuốc chuẩn mực

GS.BS. Trịnh Ngọc Phan luôn chú trọng đến việc chẩn đoán bệnh đúng và sớm, tránh cho bệnh nhân chuyển sang giai đoạn nặng, có nhiều biến chứng, khó điều trị, tốn kém tiền bạc, thời gian và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Ông luôn khẳng định, mỗi người bệnh có các triệu chứng riêng, không bao giờ giống hệt nhau. Người thầy thuốc cần khai thác các triệu chứng, tìm các dấu hiệu thực thể bằng: Nhìn, sờ, gõ, nghe, rồi kết nối các điều lại để tìm được nguyên nhân, chẩn đoán được bệnh.

Thời ông làm việc chỉ có các xét nghiệm thông thường, không có nhiều máy móc hiện đại và tốn kém như hiện nay. Ông thường nhắc nhở học trò không nên làm các xét nghiệm tràn lan, làm khổ thêm bệnh nhân. Ông cho rằng, người thầy thuốc phải biết chỉ định xét nghiệm để khẳng định, bác bỏ hoặc để cho biết mức độ bệnh. Thầy thuốc không để các xét nghiệm sai khiến mình, điều mà các danh y người nước ngoài đã nói: “Trình độ của người thầy thuốc thể hiện qua các yêu cầu xét nghiệm”.

Thầy thuốc Trịnh Ngọc Phan còn bằng thái độ ân cần, bằng các câu nói, câu hỏi bệnh nhân thật dễ hiểu, giản dị để người bệnh nói đủ và đúng tiền sử bệnh tật. Trong quá trình theo dõi bệnh, ông luôn hỏi y tá, hộ lý để biết tình hình của người bệnh. 

Điều trị các bệnh truyền nhiễm phải dùng kháng sinh, GS.BS. Trịnh Ngọc Phan luôn nhắc nhở các đồng nghiệp và học trò chỉ dùng thuốc khi cần thiết, còn khi đã dùng thì phải chỉ định đủ liều và liều cao. Có lần y tá báo tin, một bệnh nhân bị bệnh thương hàn đã dùng thuốc đặc trị chloramphenicol mấy ngày không thấy giảm sốt. Ông nhắc kiểm tra xem bệnh nhân có chịu uống thuốc không? Đúng vậy, bệnh nhân là người dân tộc, đã giấu thuốc dưới gối vì thuốc đắng.

Các thầy thuốc truyền nhiễm là các bác sĩ có trình độ về nội khoa và hồi sức; dấn thân vào nghề phải chịu nhiều thử thách, bản thân có thể bị phơi nhiễm hoặc mang bệnh lây về cho người thân trong gia đình. Bằng tình thương vô bờ với đồng nghiệp, ông luôn đề cao và nghiêm khắc trong việc phòng tránh lây chéo trong khoa, trong bệnh viện và có trách nhiệm phòng dịch cho địa phương.

Giáo sư là tấm gương về sự không ngừng học hỏi để làm tốt việc chữa bệnh cho bệnh nhân. Đó là những buổi trao đổi về một bệnh khó mới gặp với những vị bác sĩ đầu ngành nổi tiếng, thường xuyên đến thăm và trò chuyện với ông tại nhà. Ngoài ra, ông thường nhờ y tá Lê Văn Lượng, là người giỏi ngoại ngữ trong khoa, sau này làm thủ thư Bệnh viện Bạch Mai tìm giúp các tài liệu chuyên môn từ nước ngoài gửi về bệnh viện.

Người thầy thuốc nhân văn

Nhớ lại năm 1951, khi đi chợ Hàng Da gần nhà, vợ ông Trịnh Ngọc Phan, gặp một phụ nữ gầy gò, ăn mặc rách rưới, ốm yếu, chân và tay lở loét. Bà hỏi, biết tên là Hồng, bị địch bắt tù ở trại tù của quân đội Pháp ở Liễu Giai, bị tra tấn dã man, mang bệnh. Thương cảm, bà đón về nhà để ông giúp chữa  bệnh.

Ông dặn: Nếu có người hỏi, chị Hồng phải khai là người làm công cho gia đình, ông sẽ giúp chữa khỏi bệnh, khôi phục sức khỏe, còn ở lại nhà ông bao nhiêu ngày thì tùy.

Mấy tháng sau, chị Hồng khỏi bệnh xin trở về quê nhà. Chị Hồng là nữ du kích, chồng là liệt sĩ. Năm 1969, chị trở lại thăm gia đình. Chị Hồng có tên thật là Phí Thị Song, sau này là thẩm phán Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tây. 

Những năm trước 1960, vào các ngày Tết Trung thu, ông bà Trịnh Ngọc Phan mang bánh kẹo cho các cháu nhỏ. Tết Nguyên đán hàng năm ông bà có bánh chưng phát cho  người nghèo nằm điều trị trong khoa. Ông không lấy tiền mà còn cho thuốc những người bệnh nghèo khi họ đến khám tại phòng khám tư của ông.

Sống một cuộc đời giản dị và tận tụy, quan hệ với mọi người chân thành, cởi mở, với học trò thì độ lượng bao dung, với bệnh nhân thì thương yêu, hết lòng cứu chữa. Do đó, BS Trịnh Ngọc Phan được đồng nghiệp quý mến, tín nhiệm; được học trò kính trọng, tin cậy như người cha, người anh thân yêu trong gia đình, được bệnh nhân tin tưởng, kính nể và ca ngợi.

Kế tục sự nghiệp vẻ vang và vinh quang của GS.BS Trịnh Ngọc Phan - người đã dành cả cuộc đời xây dựng, bồi dưỡng, đào tạo cán bộ cho ngành, Khoa truyền nhiễm - Bệnh viện Bạch Mai đã trưởng thành và phát triển thành Viện Y học lâm sàng các bệnh nhiệt đới (1989).

Năm 2004, Viện được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới do thành tích xuất sắc đạt được trong chống dịch SARS. Năm 2004, Viện có tên là Viện Các bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới Quốc gia. Đến năm 2009 thì trở thành Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương trực thuộc Bộ Y tế.

GS.BS. Trịnh Ngọc Phan là một tấm gương sáng đẹp của nghề thầy giáo và thầy thuốc cao quý.
GS.BS. Trịnh Ngọc Phan là một tấm gương sáng đẹp của nghề thầy giáo và thầy thuốc cao quý. Ảnh tư liệu

Giáo sư từ trần ngày 31/5/1985,thọ  71 tuổi. Ông ra đi để lại niềm tiếc thương vô bờ cho cả nền y học Việt Nam.

Theo gương GS.BS. Trịnh Ngọc Phan, người thầy của nhiều thế hệ thầy thuốc Việt Nam, các học trò của thầy, các  cán bộ và công chức Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương đã đoàn kết, phấn đấu công tác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, xứng đáng với sự tin cậy của người bệnh và nhân dân cả nước.      

Kiều Diễm

Theo VnMedia.vn