Thứ năm, 29/07/2021

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch: Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Việt Nam

Thứ hai, 12/07/2021, 07:45 (GMT + 7)
Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là vị anh hùng tài ba lỗi lạc của dân tộc, quên thân vì nhân dân. Cả cuộc đời ông đã hết mình cống hiến cho ngành y.
Hình ảnh bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ảnh tư liệu
Hình ảnh bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ảnh tư liệu

Xuất thân quý tộc

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch sinh ngày 7/5/1909 tại Quy Nhơn (tỉnh Bình Định) trong gia đình dòng dõi quý tộc. Cha ông là Phạm Ngọc Thọ - giáo viên của trường Pháp Việt tại Quy Nhơn, đồng thời cũng là một trí thức yêu nước luôn có tinh thần kháng chiến. Mẹ của Phạm Ngọc Thạch là bà Công Tôn Nữ Thị Cấn Tín, cháu nội của Tuy Lý Vương Miên Trinh, thủy chung theo chồng và hết lòng dạy dỗ con cái.

Theo ghi nhận đương thời, gia đình họ Phạm đã có đóng góp rất lớn trong việc xây dựng quê hương thành một khu đô thị rộng lớn và phát triển tại thời điểm đó.

Mặc dù xuất thân cao quý nhưng tuổi thơ của Phạm Ngọc Thạch lại gặp rất nhiều biến cố. Khi lên 2 tuổi ông mồ côi mẹ, cùng cha và hai người anh chị sống trong một căn hộ nhỏ thuộc khu tập thể phía sau trường. Không lâu sau đó thì cha ông cũng mất, Phạm Ngọc Thạch được sự giúp đỡ của người chị là bà Phạm Thị Ngọc Diệp nuôi nấng và hỗ trợ quá trình ông học lên bác sĩ.

Ngay từ nhỏ, ông đã thể hiện sự thông minh, ham học của mình. Ông cũng thường cùng cha luyện tập sức khỏe ở bãi biển Thương Chánh. Cũng bởi vì cha là một thầy giáo, ngay từ nhỏ Phạm Ngọc Thạch cùng anh chị đã được tiếp xúc với tiếng Pháp từ rất sớm. Ông trở thành học sinh dẫn đầu của Trường Sơ học Pháp Việt Phan Thiết.

Sự nghiệp lừng lẫy của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch

Do hoàn cảnh thời bấy giờ mà gia đình ông thường xuyên luân chuyển công tác, nơi ở. Phạm Ngọc Thạch đã từng học tiểu học ở Phan Thiết, Thanh Hóa… 

Từ 1928 – 1932, ông học tập tại trường  Đại học Y Khoa Hà Nội (nay là trường Đại Học Y Hà Nội). Năm 23 tuổi, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch du học và tốt nghiệp bác sĩ tại một đại học Pháp. Phát hiện tài năng của ông, các giáo sư tại Đại học Y khoa Paris đã tiến cử ông làm trợ lý chuyên ngành lao và phổi.

Năm 1934, Phạm Ngọc Thạch tiếp tục làm trợ lý ở bệnh viện Laennec cho tới năm 1936 thì ông về nước.

Ông mất nhiều năm tại Pháp để học tập và trau dồi kiến thức. Ảnh tư liệu
Ông mất nhiều năm tại Pháp để học tập và trau dồi kiến thức. Ảnh tư liệu

Trong thời gian học tập và làm việc tại Pháp, Phạm Ngọc Thạch thăng chức trở thành Giám đốc Bệnh viện lao vùng núi phía đông nước Pháp. Không dừng lại ở đó, đồng nghiệp còn tiến cử ông làm bác sĩ chuyên khoa Viện Điều dưỡng Haute Ville.

Mặc dù sự nghiệp và cuộc sống ở Pháp đều vô cùng thành công, nhưng năm 1936 bác sĩ Phạm Ngọc Thạch vẫn quyết định quay trở lại Việt Nam. Ông để lại bức thư cho người yêu là bà Marie Louise - một y tá người Pháp rằng “Anh cần phải cho em biết là đất nước anh luôn trên tất cả. Suốt đời, anh sẽ đấu tranh cho đất nước anh…”

Nhưng ông không ngờ được rằng bà Marie Louise đã nguyện ý theo ông về Việt Nam. Năm 1937, ông cùng bà Marie Louise kết hôn, và chuyển về Sài Gòn sinh sống và làm việc.

Vợ chồng bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ảnh tư liệu
Vợ chồng bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ảnh tư liệu

Khi chính thức quay trở lại Việt Nam với những kiến thức mình đã học tập và tìm hiểu được, ông từ chối những lời mời trở thành bác sĩ của bệnh viện nhà nước. Thay vào đó, ông tự mở một phòng khám riêng tại địa chỉ đường Chasseloup – Laubat (nay là 202 phường Nguyễn Thị Minh Khai, TP.HCM). Phòng khám chuyên điều trị các bệnh về lao phổi, ông còn trang bị máy chụp X-quang để tiện cho việc chữa bệnh.

Bởi vì lòng thương người, quan tâm tới từng người bệnh, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch dần trở thành “vị thần y” trong lòng những người dân nghèo không có tiền chữa trị. Ông còn được gọi bằng nhiều cái tên thân thương, quen thuộc như “Đốc – tờ Thạch”, “ anh Tư Thạch”,…

Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên

Qua nhiều năm sống chung với bệnh nhân nghèo, ông nhận ra rằng sự tận tâm của mình chưa đủ mang lại hạnh phúc khi con người vẫn chịu sự áp bức bóc lột của chế độ thực dân, phong kiến cầm quyền. Chỉ có độc lập tự do mới mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Cũng từ đây, lý tưởng cách mạng đã soi đường chỉ lối cho vị bác sĩ tài ba.

Từ bỏ những vinh hoa lợi lộc, Phạm Ngọc Thạch tìm cách tham gia vào phong trào Cách Mạng do Đảng Cộng Sản lãnh đạo. Phòng khám tư của ông không đơn thuần để chữa bệnh mà là nơi che dấu, nuôi dưỡng chiến sĩ ta. Vừa khám cho các chú bộ đội vừa tìm hiểu về chương trình, đường lối của Cách mạng. Thời kỳ Mặt trận Bình dân diễn ra (1936 – 1939) ông tham gia phong trào Cách mạng do Đảng Cộng Sản lãnh đạo, trở thành một trong những nhà Cách mạng hoạt động sôi nổi nhất.

Vào năm 1940, phong trào Nam Kỳ Khởi nghĩa nổi lên nhưng nhanh chóng bị đàn áp và thất bại. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được bổ nhiệm làm Uỷ viên Tổng công hội bí mật Sài Gòn – Chợ Lớn. Tháng 3/1945 chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng Sản, nhiệm vụ của ông là tập hợp thanh niên, xây dựng chỗ dựa làm tiền đề cho các cuộc đấu tranh cách mạng sau này.

Buổi diễu hành của hội Thanh niên Tiền Phong. Ảnh tư liệu
Buổi diễu hành của hội Thanh niên Tiền Phong. Ảnh tư liệu

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch chính là Bí thư của “Thanh niên tiền phong Nam bộ”. Tinh thần yêu nước ngày càng dâng cao, ông cùng các đồng chí trong tổ chức đã thực hiện buổi tuyên thệ của Thanh niên Tiền Phong tại vườn Tao Đàn. Bài diễn văn đã cổ động được rất nhiều thanh niên thuộc mọi tầng lớp tham gia cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp. Lực lượng Thanh niên Tiền Phong chính là tiền đề cho nhiều tổ chức yêu nước sau này.

Tháng 9/1945, khi đất nước được khai sinh, ông được cử làm Bộ trưởng Bộ Y tế của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa.

Tháng 1/1946, ông được cử làm Thứ trưởng phủ Chủ Tịch theo Sắc lệnh số 216. Nhiệm vụ làm đặc phái viên sang các nước láng giềng và các nước Châu Âu để trình bày quan điểm của Đảng, Chính phủ Việt Nam về cuộc kháng chiến chống Pháp trên toàn cầu.

Năm 1948, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là Trưởng phái đoàn Chính phủ vào Nam bộ công tác.

Năm 1954 sau khi hòa bình được lập lại, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Y tế - Trưởng ban Y tế của Đảng, đến năm 1958 chính thức được bổ nhiệm là Bộ trưởng Bộ Y tế.

Bác sĩ có rất nhiều hoạt động năng nổ trong thời kỳ cách mạng. Ảnh tư liệu
Bác sĩ có rất nhiều hoạt động năng nổ trong thời kỳ cách mạng. Ảnh tư liệu

Cống hiến cho ngành Y học nước nhà

Trong thời điểm những năm 1950, ông đang là Viện trưởng Viện Chống Lao Trung ương, đây cũng là thời gian bệnh lao hoành hành. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã nghiên cứu vắc xin BCG điều trị bệnh lao hiệu quả. Ưu điểm của loại vắc xin này chính là không cần phải bảo quản lạnh, thời gian bảo quản lâu. Thích hợp cho những vùng dịch miền núi, thiếu điều kiện sinh sống. Kết quả của loại vắc xin này đã khiến số người mắc bệnh lao giảm hẳn.

Thành tựu của ông được hơn 60 viện nghiên cứu trên 40 nước gửi thư đề nghị cung cấp tài liệu về loại vắc xin này.

Bên cạnh đó, qua nhiều năm đấu tranh Cách mạng, ông càng có ý thức sâu sắc về hậu quả của cuộc kháng chiến đối với sức khỏe của nhân dân, bệnh tật hoành hành, đặc biệt là những bệnh truyền nhiễm, bệnh dịch, bệnh xã hội, nạn vô sinh, tuổi thọ trung bình giảm. Điều này luôn là nỗi ám ảnh day dứt thường trực trong lòng ông và thôi thúc ông tìm tòi học hỏi kinh nghiệm từ các nước, công tác bảo vệ sức khỏe của từng địa phương, vùng miền khác nhau. Từ đó, ông đúc kết ra những phương châm, nguyên tắc chỉ đạo của ngành Y tế. Đến nay những giá trị mà ông đã nhọc công nghiên cứu, tìm tòi vẫn còn vẹn nguyên giá trị.

Về kiến thức, ông đã cho xuất bản nhiều cuốn sách như: “Quán triệt phương châm phòng bệnh trong công tác bảo vệ sức khoẻ", “Nhiệm vụ của Y tế trong chiến tranh”,… Những quyền sách này nêu ra những vấn đề về xã hội, cách phòng bệnh và bài học kinh nghiệm, từ đó làm phong phú thêm lý luận cũng như thực tiễn về y học dự phòng của nước ta. Nhờ áp dụng những kiến thức này, công tác phòng, chữa bệnh ở nước ta đạt kết quả tích cực.

Trọng trách của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch càng nặng hơn khi miền Bắc hòa bình, đi lên xây dựng Chủ nghĩa Xã hội, còn miền Nam bước vào đấu tranh chống Mỹ cứu nước. Nhiệm vụ của Y tế lúc này vừa chăm sóc sức khỏe của con người để có hăng hái tham gia sản xuất, vừa chăm sóc các chiến binh, người con ở tiền tuyến miền Nam.

Đứng trước tình thế cách mạng, ông cùng các lãnh đạo khác đã đề ra nhiều biện pháp thực tế và hiệu quả: Nơi nào có Mỹ đánh phá nơi đó có khả năng giải quyết các vấn đề cứu thương; phải tăng cường thiết bị, dụng cụ, nhân sự cho những vùng có hoặc dự sẽ có chiến sự ác liệt. Ông cũng chủ trương tập trung sức người sức của hỗ trợ cho miền Nam đánh giặc, ra sức chi viện cán bộ, thuốc men, tích cực đào tạo cán bộ Y tế ở miền Bắc để tung vào miền Nam khi cần kíp. Ông còn động viên nhiều sinh viên mới tốt nghiệp ngành bác sĩ về phục vụ chiến trường, khuyến khích nhiều bác sĩ giỏi phẫu thuật, các vị lương y có tiếng vào phục vụ ở những khu vực “nóng” nhất, cử dược sĩ vào để lo thuốc men cho bộ đội và nhân dân ta.

Hy sinh trên chiến trường

Với tình cảm da diết với quê hương, ông thiết tha xin được vào chiến trường để được trực tiếp khảo sát tình hình, từ đó đề xuất giải pháp giúp đội ngũ y bác sĩ trên chiến trường thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn. Ở trên chiến trường, ông vẫn miệt mài công việc bất chấp ngày đêm, mưa bom bão đạn. Ông dành nhiều thời gian để đi thăm và làm việc với với các bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh để góp ý tìm cách khắc phục tình hình hiện tại.

Cống hiến của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch cho nền y học nước nhà
Cống hiến của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch cho nền y học nước nhà

Ngày 7/11/1968, tại một địa điểm gần biên giới Việt Nam - Campuchia, trên bờ sông Vàm Cỏ Đông, Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch lúc bấy giờ là Bộ Trưởng Bộ Y Tế nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, được Đảng và chính phủ cử vào nghiên cứu và chỉ đạo công tác y tế ở chiến trường miền Nam, đã ngã xuống trong vòng tay thân yêu của những người đồng chí - bạn chiến đấu của mình và yên giấc nghìn thu trên mảnh đất quê hương mà ông từng yêu tha thiết.

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch trở thành Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam
Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch trở thành Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam. Ảnh tư liệu

Trong cuộc đời 59 năm, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch luôn đặt chữ đức lên hàng đầu, ông luôn tìm tòi và khám phá những nền y học tiên tiến, trực tiếp khảo sát thực địa để đưa ra giải pháp tốt nhất và cống hiến cả cuộc đời cho y khoa, cho đất nước của mình. Ông cũng đã đào tạo ra một hệ thống đội ngũ thầy thuốc cho y học có tâm – tầm – tài. Mặc dù ông đã ra đi nhưng những cống hiến của ông chính là tài sản vô giá cho nhân loại.

Cuộc đời bác sĩ Phạm Ngọc Thạch không dài nhưng đã để lại một kho tàng lý luận, những bài học sâu sắc và ý nghĩa. Ông vừa là chiến sĩ yêu nước, vừa là bác sĩ giàu y đức đã nguyện một đời dâng hiến cho đất nước. Năm 1997, ông được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Kỹ thuật

Ngày nay, để tưởng nhớ về ông, nhiều con đường ở các địa phương, nhiều trường đại học, cao đẳng Y mang tên người như: Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Cao đẳng Y khoa Phạm Ngọc Thạch.

Kiều Diễm

Theo VnMedia.vn Copy