Thứ năm, 29/07/2021

PSG.TS Nguyễn Hữu Ước: Người điền tên Việt Nam lên bản đồ ghép phổi thế giới

Thứ sáu, 18/06/2021, 11:52 (GMT + 7)
PSG.TS Nguyễn Hữu Ước luôn tâm niệm rằng thực hiện những ca ghép tạng là sứ mệnh mình được giao để hoàn thành và cống hiến cho y học nước nhà.

Trong y học, ghép tạng luôn được coi là một trong những kỹ thuật đỉnh cao. Nhờ có ghép tạng, người bệnh có thể được cứu sống dù họ phải đối mặt với những căn bệnh tưởng chừng "vô phương cứu chữa". Thế nhưng không phải quốc gia nào hay bệnh viện nào cũng đủ sức để thực hiện những ca ghép tạng như vậy. 

Dù ghép tạng là một trong những kỹ thuật khó nhất của y học nhưng ở Việt Nam, chúng ta đã có những bác sĩ giỏi đủ sức thực hiện thành công những ca ghép tạng cực khó. Ở Việt Nam, khi nhắc về những ca ghép tạng, chúng ta có thể nghĩ ngay đến PGS.TS Nguyễn Hữu Ước – Giám đốc Trung tâm Tim mạch Lồng Ngực, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội). 

"Ghép tim khó một thì ghép phổi khó mười"

Trong suốt những năm qua, PSG.TS Nguyễn Hữu Ước luôn được xem là bác sĩ thành công nhất trong lĩnh vực ghép tim, phổi và phẫu thuật tim mạch phức tạp bởi lẽ, ông chính là người thực hiện cả 5 ca ghép phổi của bệnh viện Việt Đức.

Kể từ ca ghép phổi đầu tiên năm 2017 đến nay, Việt Nam đã từng bước làm chủ kỹ thuật được coi là đỉnh cao của y học này. Các y, bác sĩ đã và đang nỗ lực không mệt mỏi để điền tên Việt Nam trên bản đồ ghép phổi thế giới.

Chia sẻ với Phóng viên, PSG.TS Nguyễn Hữu Ước khẳng định rằng Việt Nam đã bước đầu có thể làm chủ được kỹ thuật ghép phổi: "Ghép phổi là một trong những kỹ thuật khó nhất trong ngành ghép tạng, nhưng bước đầu, Việt Nam đã làm chủ được kỹ thuật này".

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Hữu Ước cho biết để có thể thực hiện một ca ghép phổi không hề dễ dàng một chút nào bởi: "Phổi là một tạng “đỏng đảnh”, rất khó ghép, khó nhất trong các loại ghép tạng". Theo ông Ước, để thực hiện một ca ghép phổi, các bác sĩ cần phải thực hiện qua hàng trăm quy trình khác nhau. Nếu một khâu nhỏ bị lỗi, ca phẫu thuật sẽ bị hỏng toàn bộ. 

psgts-nguyen-huu-uoc-nguoi-dien-ten-viet-nam-len-ban-do-ghep-phoi-the-gioi
PGS.TS Nguyễn Hữu Ước chia sẻ về quá trình ghép phổi.

Theo PGS Nguyễn Hữu Ước, ở Việt Nam hiện nay, người bệnh cần được ghép phổi phải chờ đợi chủ yếu hai nguồn phổi hiến chính là phổi từ người cho chết não và người hiến còn sống và thường để ghép cho bệnh nhân nhỏ tuổi: "Có hai nguồn lấy phổi để ghép là từ người cho bị chết não và từ người sống. Mỗi nguồn sẽ có những cái khó riêng của nó. Ghép phổi từ người cho còn sống chỉ phù hợp với trẻ em do thể tích phổi nhỏ, có thể lấy 2 thùy phổi từ 2 người thân để ghép. Việc cắt một phần nhỏ phổi không làm ảnh hưởng quá nhiều đến sức khoẻ của người cho. Tuy nhiên, với người trưởng thành, không thể thực hiện ghép phổi từ người cho còn sống do thể tích phổi lớn, muốn ghép đủ cần phổi tương đối lớn, phải của 3-4 người cho. Về nguyên tắc, có thể ghép phổi theo cách này nhưng không ai làm thế, vì cắt một lượng phổi lớn sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của người cho. Với nguồn cho từ người sống chủ yếu từ người thân trong gia đình như bố mẹ cho con cái".

Còn đối với nguồn phổi được hiến từ người chết não, PGS.TS Nguyễn Hữu Ước cho biết có đến 90% số ca chết não sẽ lấy được các tạng khác như tim, thận. Nhưng riêng phổi chỉ có khoảng 20% số ca đạt yêu cầu. Bởi vậy không phải cứ có người hiến là lấy được phổi. Vì phổi là tạng nhiễm khuẩn ở cả người cho và người nhận. Trường hợp phải thở máy hoặc chấn thương, phổi rất nhiều vi khuẩn nên việc lấy phổi phải hết sức cân nhắc.

psgts-nguyen-huu-uoc-nguoi-dien-ten-viet-nam-len-ban-do-ghep-phoi-the-gioi-1
PGS.TS Nguyễn Hữu Ước thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh Bệnh viện cung cấp.

Ngoài ra, ông Ước cũng chia sẻ rằng, dù nguồn phổi hiến được lấy từ người chết não hay người cho còn sống thì công tác chuẩn bị để lấy tạng cũng đều công phu nhằm đảm bảo phổi đủ an toàn.

"Yếu tố quan trọng phải tính đến trong việc lấy tạng phổi là nhóm máu và miễn dịch đối với người cho, người nhận. Tiếp đến, phổi được cho cũng phải là phổi tốt. Và cuối cùng, người hiến phổi phải được đảm bảo là sau khi cắt phổi cho đi thì chức năng sống vẫn gần như là ổn định. Việc chọn lựa lấy phổi rất kỳ công, người già quá không lấy được, người yếu quá cũng không lấy... Do đó, không phải ai cho cũng có thể lấy tạng được mà phải sàng lọc, chọn lựa, tính toán mọi đường đi nước bước một cách tỉ mỉ nhất", PGS.TS Nguyễn Hữu Ước cho biết. 

Theo ông Ước, có hai điều khiến cho kỹ thuật ghép phổi càng trở nên phức tạp hơn so với ghép tim hay gan... Đầu tiên, phổi là tạng nhiễm khuẩn ở cả người cho và người nhận. Trường hợp phải thở máy hoặc chấn thương, phổi rất nhiều vi khuẩn. Chính vì vậy, cần làm cho phổi thật sạch.

Tiếp đến là hậu phẫu rất vất vả do hệ thống mạch máu trực tiếp nuôi dưỡng phổi rất nhỏ có thể hình dung bé như cái tăm, không thể nối. Vì vậy, phổi sau ghép chỉ được cung cấp máu một phần từ động mạch phổi, nguồn máu không dồi dào như lá phổi nguyên bản.

Ngoài ra, việc bảo quản phổi hiến cũng vô cùng khó khăn khi thùy phổi từ người hiến được lấy ra mất khoảng 6 tiếng nhưng chỉ “sống” được tối đa 10 tiếng, để lâu hơn sẽ hỏng. Do đó, phải cân đối giữa hai khâu lấy phổi hiến và cắt phổi bệnh để các quy trình khớp nhau, giảm thiểu thời gian chờ đợi. Khi lấy tim, chỉ cần bơm thuốc để bảo vệ rồi bóc ra.

Nhưng, với phổi phải lấy trong trạng thái phồng to nhất với đường kính khoảng 30cm, nếu xẹp sẽ không ghép được và khi lấy phải bảo vệ được cuống phổi. Khi lấy phổi ra rồi thì khâu bảo quản, xử lý cũng rất khó và phức tạp. Khác với tim, gan bảo quản càng lạnh càng tốt, nhiệt độ tốt nhất để bảo quản phổi là 8-10 độ C trong dung dịch đặc biệt.

Những thách thức trên bàn mổ

PGS.TS Nguyễn Hữu Ước cho biết, để có thể thực hiện thành công một ca phẫu thuật ghép phổi, ê-kíp mổ phải làm việc trong thời gian dài với tâm trạng mệt mỏi, căng thẳng, đặc biệt là khi cắt bỏ phần phổi bệnh: "Nếu khâu cắt bỏ phổi thuận lợi thì cần khoảng 8-10 tiếng. Nếu trường hợp phổi bị viêm nhiễm nặng, nhiều mủ, dính chặt vào lồng ngực thì cần 16-18 tiếng mới có thể cắt bỏ. Phải làm sao cắt bỏ được phổi bệnh ra mà không vỡ mủ, không chảy máu là bài toán khó".

psgts-nguyen-huu-uoc-nguoi-dien-ten-viet-nam-len-ban-do-ghep-phoi-the-gioi-2
Một bệnh nhân sau khi được phẫu thuật ghép phổi. Ảnh Bệnh viện cung cấp

"Chúng tôi từng trải qua những ca mổ xuyên đêm với những kỹ thuật khó. Cả ê-kíp căng như dây đàn những quyết định cân não. Thế nhưng mọi căng thẳng, mệt mỏi sẽ đều vỡ òa khi ca ghép thành công. Đó là động lực cho chúng tôi cố gắng hơn nữa. Sau mỗi ca ghép thành công, chúng tôi chứng kiến sự thay đổi kỳ diệu ở bệnh nhân, đưa bệnh nhân từ cõi chết trở về. Cảm xúc khi đó khó nói hết thành lời, bởi mỗi ca ghép thành công như hoàn toàn thay đổi cả một kiếp người, một gia đình", ông Ước tâm sự.

Dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt cho ca mổ, nhưng không phải lúc nào ca mổ cũng có thể diễn ra theo đúng kế hoạch: "Có trường hợp, chúng tôi phải mổ cho bệnh nhân ghép trước khi mổ cho người hiến. Bởi, người bệnh không thể chờ đợi thêm nữa, nếu mổ chậm 1 tiếng là họ chết. Lúc ấy, tôi đành nghiến răng mang ra mổ. Mổ xong lắp máy vào cho bệnh nhân thở để chờ tạng phù hợp. Đã có những lúc chúng tôi phải làm việc như vậy, căn ke từng giây, từng phút giành giật lại sự sống cho bệnh nhân trước lưỡi hái tử thần", ông Ước nhớ lại. 

Ngày đêm trau dồi dù gặt hái được nhiều thành công

Để y học Việt Nam có tên trong bản đồ ghép phổi thế giới đóng góp của PGS.TS Nguyễn Hữu Ước cùng các bác sĩ hàng đầu nước nhà là vô cùng lớn lao. Tuy nhiên, dù gặt hái được nhiều thành công nhưng PSG.TS Nguyễn Hữu Ước vẫn ngày đêm nghiên cứu lại quy trình ghép phổi để thiết kế ra một quy trình hoàn hảo, triệt tiêu nhược điểm.

Ông tâm sự với chúng tôi rằng, một sai sót nhỏ cũng có thể sẽ dẫn tới hậu quả lớn và an nguy sinh mạng của hai con người, một người có tâm hiến tạng và một người bệnh nặng cần cứu chữa.

"Chúng ta mới chỉ bước vào bản đồ ghép tạng thế giới. So với chính bản thân mình, Việt Nam đã có tiến bộ rõ rệt nhưng so với quốc tế còn phải cố gắng nhiều hơn nữa", PSG.TS Nguyễn Hữu Ước tâm sự. 

Đàm Linh

Theo VnMedia.vn Copy