Thứ sáu, 17/09/2021

Một số bài thuốc y học cổ truyền giúp hỗ trợ điều trị Covid-19

Thứ ba, 03/08/2021, 13:30 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Khi bị nhiễm Covid-19, ngoài sử dụng các loại thuốc Tây để cải thiện triệu chứng, người bệnh cũng có thể tham khảo dùng các loại dược liệu để hỗ trợ điều trị bệnh. Để phát huy thế mạnh về nguồn dược liệu phong phú và nền y học cổ truyền lâu đời, Bộ Y tế đã ban hành công văn hướng dẫn sử dụng một số bài thuốc y học cổ truyền để hỗ trợ điều trị Covid-19.

Dịch bệnh Covid-19 theo y học cổ truyền

Theo Y học cổ truyền, bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus SARS-CoV-2 gây ra thuộc phạm vi “Ôn dịch” và có tên là “Cảm mạo ôn bệnh” hay “Ngoại cảm ôn bệnh”. Ngoại cảm ôn bệnh là tên gọi chung của những bệnh ngoại cảm với những đặc điểm như: Khởi phát với phát sốt; Bệnh cảnh thiên về nhiệt và diễn biến theo quy luật; Bệnh thường cấp tính, diễn tiến nhanh, bệnh cảnh thường nặng. Bệnh thường lây nhiễm nhanh và khi phát bệnh thành dịch nên được gọi là “Ôn dịch”.

Nguyên nhân gây ngoại cảm ôn bệnh là do mùa đông cảm nhiễm phong hàn chưa đủ sức gây bệnh thành phục tà (đông vu thương hàn xuân tất bệnh ôn) khi đến mùa xuân gặp các yếu tố thuận lợi phát thành dịchs. Tà khí sẽ theo đường phế vệ hoặc vào miệng, hầu họng vào phế. Tùy theo chính khí của mỗi người hoặc phối hợp thêm các nguyên nhân như: nhiệt, thấp, đàm, ... mà thời gian phát bệnh, nhiều thể bệnh và mức độ bệnh lý nặng nhẹ khác nhau trên lâm sàng.

dieu-tri-covid-19-bang-y-hoc-co-truyen
Tùy vào giai đoạn mà người bệnh có thể áp dụng các bài thuốc hỗ trợ điều trị Covid-19 khác nhau

Hỗ trợ điều trị Covid-19 bằng y học cổ truyền như thế nào?

Theo y học cổ truyền, cảm mạo ôn bệnh được chia thành 3 giai đoạn, mỗi giai đoạn sẽ áp dụng các bài thuốc khác nhau.

Hỗ trợ điều trị Covid-19 bằng y học cổ truyền trong giai đoạn khởi phát

Giai đoạn này là thời kỳ đầu khi phong hàn xâm phạm vào bì mao và phế vệ. Người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng như phát sốt, sợ gió lạnh, hắt hơi, ngạt mũi, ho hít đàm (đờm) hoặc đàm khó khạc, mạch phù sáp.

Pháp điều trị: Sơ phong thanh nhiệt, tuyên phế chỉ khái

Các bài thuốc y học cổ truyền điều trị Covid-19 ở giai đoạn này là:

Bài thuốc 1 – Ngân kiều tán (Ôn bệnh điều kiện): Liên kiều 8 – 12g, Cát cánh 6 – 12g, Đạm trúc diệp 6 – 8g, Kinh giới tuệ 4 – 6g, Đạm đậu xị 8 – 12g, Ngưu bàng tử 8 - 12g, Kim Ngân hoa 8 – 12g, Bạc hà 8 – 12g, Cam thảo 2 – 4g, Gia Xuyên tâm liên 12g, Thanh cao hoa vàng 12g. Cho tất cả các nguyên liệu trên vào ấm vào sắc lên, mỗi ngày uống 1 tháng. Thuốc sau khi sắc chia đều thành 3 phần và uống sau khi ăn. Bài thuốc này có tác dụng thanh ôn giải độc, thăng dương ích khí.

Bài thuốc 2 – Ngân kiều tán gia giảm: Kim ngân hoa 12g, Liên kiều 8g, Hoàng liên 8g, Cát cánh 12g, Bạc hà (tươi) 12g, Đạm trúc diệp (tươi) 12g, Cam thảo 6g, Ngưu bàng 12g, Sinh địa 16g, Đan bì 12g, Đại thanh diệp 6g, Huyền sâm 16g, Bản lam căn 6g, Gia Xuyên tâm liên 12g, Thanh cao hoa vàng 12g. Cho các nguyên liệu trên vào ấm và sắc mỗi ngày 1 thang, chia đều thuốc sắc thành 3 lần và uống sau khi ăn và uống khi thuốc còn ấm. Bài thuốc này cũng có tác dụng thanh ôn giải độc và thăng dương ích khí.

Trong trường hợp người bệnh có rối loạn tiêu hóa thì gia thêm: Bạch truật 16g, Hoắc hương 4 – 6g. Nếu có ho thì gia thêm Mạch môn 12 – 16g, Tử uyển 6 – 8g, Trần bì 6 – 8g, Bán hạ 8 – 12g.

Bài thuốc 3 - Sâm tô tán (Hòa tễ cục phương): Đảng sâm 30g, Tô diệp 30g, Cát căn 30g, Tiền hồ 30g, Bán hạ chế 30g, Bạch linh 30g, Trần bì 20g, Cam thảo 20g, Cát cánh 20g, Chỉ xác (Sao cám) 20g, Mộc hương 20g. Có thể dùng các vị thuốc trên tán bột hoặc dùng ở dạng thuốc tháng sắc. Với dạng bột, mỗi lần uống 8 – 12g bột, bột được pha trong 200ml nước Sinh khương 6g, Đại táo 4g (đun sôi trong thời gian 15 – 20 phút sau đó để nước nguội dần, khoảng 70 – 80 độ C là dùng được), ngày uống 3 lần.

Với thuốc dạng thang sắc thì liều lượng các vị thuốc giảm ½ so với thuốc dạng bột. Sắc uống ngày 1 thang và uống lúc ấm sau ăn. Bài thuốc này có tác dụng khu phong hàn, tuyên khai phế vệ.

Bài thuốc 4 - Nhân sâm bại độc tán (Tiểu nhi dược chứng trực quyết): Sài hồ 6 - 12g, Phục linh 6 - 12g, Đảng sâm, 6 - 12g, Tiền hồ 6 - 12g, Cát cánh 4 - 12g, Xuyên khung 4 - 8g, Chỉ xác 4 - 6g, Khương hoạt 4 - 6g, Độc hoạt 4 - 8g, Cam thảo 2 - 4g, Gia Sinh khương 4g, Bạc hà 4g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang và chia đều để uống 3 lần sau ăn, nên uống khi còn ấm. Bài thuốc này có tác dụng ích khí giải biểu, tán phong, trừ thấp.

Bài thuốc 5 – Hạnh tô tán (Ôn bệnh điều biện):  Hạnh nhân 8 - 12g, Bán hạ chế 6 - 12g, Bạch linh 12 - 16g Chỉ xác 6 - 8g, Tô diệp 6 - 8g, Tiền hồ 8 – 12g, Cát cánh 8 - 12g, Quất bì 4 - 8g, Cam thảo 4g, Đại táo 4g, Sinh khương 2g. Sắc mỗi ngày 1 thang và nên chia đều thuốc đã sắc thành 3 lần để uống sau ăn. Bạn nên uống thuốc khi còn ấm. Bài thuốc y học cổ truyền trị Covid-19 này có công dụng ôn tán phong hàn, tuyên phế hóa đàm.

dieu-tri-covid-19-bang-y-hoc-co-truyen-1
Trong giai đoạn khởi phát, người bệnh có thể sử dụng nhiều bài thuốc khác nhau để giảm ớn lạnh, hạ sốt

Giai đoạn toàn phát

Giai đoạn này bệnh có thể biểu hiện bệnh ở khí phận hay dinh phận. Nhiệt tà nhập vào những vị trí khác nhau nên xuất hiện các triệu chứng lâm sàng khác nhau.

Bệnh biểu hiện ở phần khí

 Bệnh có thể biểu hiện nhiệt chủ yếu ở phế, có thể kết hợp ở vị và đại trường. Triệu chứng: sốt, phiền khát, phiền táo, bất an, ho đờm đặc vàng, khó khạc. Khí suyễn, có thể ho ra máu, tiểu đỏ, lưỡi đỏ, rêu vàng khô hoặc nhớt, mạch hoạt sác.

 Pháp điều trị: Tuyên phế, thanh nhiệt, định suyễn.

Cách phòng và hỗ trợ điều trị Covid-19 bằng y học cổ truyền trong giai đoạn này như sau:

Bài thuốc – Ma hạnh thạch cam thang (Thương hàn luận): Ma hoàng 8 - 12g, Cam thảo 2 - 4g, Hạnh nhân 6 - 12g, Sinh Thạch cao 8 - 12g.  Có thể thay Ma hoàng bằng Tỳ bà diệp 12g, Cát cánh 12g, có thể gia thêm Xuyên tâm liên. Để sắc thuốc, bạn cần đập vụn thạch cao sau đó gói trong miếng vải gạc, cho vào nồi sắc. Sắc 30 phút, sau đó cho các vị còn lại vào sắc tiếp 45 phút. Nên sắc uống ngày 1 – 2 thang, uống lúc ấm và chia đều 3 lần trước ăn. Bài thuốc này có tác dụng tuyên phế, thanh nhiệt, giáng khí, bình suyễn…

Trường hợp người bệnh có thêm biểu hiện của nhiệt nhập vị sốt cao khát nhiều, tâm phiền mạch hồng đại, rêu lưỡi vàng khô, ... tăng cường thanh nhiệt sinh tân dùng Sinh thạch cao 30-40g, gia thêm Tri mẫu 12g và Ngạnh mễ 16g.

 Trường hợp người bệnh biểu hiện Trường táo tiện bế táo bón gia thêm các vị nhuận táo thông tiện hoặc kết hợp bài Điều vị thừa khí thang (Thương hàn luận).

Thành phần bài thuốc như sau: Đại hoàng 8 – 16g, Cam thảo 4 - 8g, Mang tiêu Natrii Sulfas 8 – 16g. Cách sắc thuốc: Cho Đại hoàng và Cam thảo vào ấm sắc. Lấy Mang tiêu hòa vào nước sắc của hai vị thuốc trên, uống. Nên sắc uống ngày 1 thang, uống lúc ấm và ngày uống 3 lần.

Trường hợp người bệnh có các triệu chứng tả lỵ nhiều lần, hậu môn nóng rát, mạch sác, miệng khát, rêu vàng khô, dùng kết hợp bài Cát căn cầm liên thang.

Thành phần: Cát căn 16g, Cam thảo 6g, Hoàng cầm 10g, Hoàng liên 10g, có thể gia thêm Xuyên tâm liên 12 g. Sắc uống ngày 1 đến 2 thang, uống lúc ấm và chia đều 3 lần sau ăn.

dieu-tri-covid-19-bang-y-hoc-co-truyen2
Xuyên tâm liên là thảo dược có mặt trong nhiều bài thuốc hỗ trợ điều trị Covid-19

Bệnh biểu hiện ở phần dinh

Nếu bệnh nặng nhiệt thương dinh âm (Âm hư nội nhiệt) có biểu hiện: Sốt cao li bì, tâm phiền khó ngủ, hoặc nói lảm nhảm, miệng khô, khó thở lưỡi đỏ tươi, mạch trầm tế hoạt, tế sác hoặc phù đại.

Pháp điều trị: Thanh dinh thấu nhiệt.

Các bài thuốc được áp dụng:

Bài thuốc 1 - Thanh dinh thang: Thủy ngưu giác (Bột Sừng trâu) 40g, Huyền sâm 8 - 16g, Kim ngân hoa 12 - 20g, Hoàng liên 4 - 8g, Mạch môn đông 8 - 16g, Sinh địa 20 - 40g, Đạm trúc diệp 4 - 8g, Liên kiều 8 - 20g, Đan sâm 8 – 20. Sắc ngày 1 thang, uống lúc ấm chia đều 3 lần sau ăn. Bài thuốc có công dụng thanh dinh tiết nhiệt, dưỡng âm hoạt huyết.

Trường hợp bệnh nặng nguy kịch: Người bệnh thở khó, cử động thở nhanh hay phải có hỗ trợ thông khí, bán hôn mê, phiền táo, ra mồ hôi chi lạnh, chất lưỡi ám tối, rêu dày dơ hay táo, mạch phù đại vô căn. Chuyển người bệnh đến bệnh viện y học hiện đại hoặc các cơ sở điều trị bệnh truyền nhiễm theo quy định.

Giai đoạn hồi phục

 Sau giai đoạn toàn phát có thể có biểu hiện các triệu chứng khác nhau và có pháp điều trị khác nhau.

* Trường hợp biểu hiện các triệu chứng của phế tỳ khí hư: Khí đoản, mệt mỏi, ăn kém, buồn nôn, bụng đầy, đại tiện vô lực, đại tiện lỏng, lưỡi nhạt bệu, rêu trắng dơ.

Pháp điều trị: Kiện tỳ ích khí

Bạn có thể áp dụng cách điều trị Covid-19 bằng y học cổ truyền trong giai đoạn hồi phục bằng các bài thuốc sau:

Bài thuốc 1 - Bảo nguyên thang: Cam thảo chích 40g, Đảng sâm 80g, Sinh khương 4g, Hoàng kỳ chích 12g Nhục quế 2g. Sắc ngày 1 thang, uống lúc ấm chia đều 3 lần sau ăn. Công dụng: Bổ khí dưỡng phế. 

dieu-tri-covid-19-bang-y-hoc-co-truyen-3
Các bài thuốc y học cổ truyền cần dùng đúng liều lượng, do vậy bạn không nên tự ý dùng thuốc

* Trường hợp người bệnh có biểu hiện của Khí âm lưỡng hư: Khí đoản, mệt mỏi, ăn kém, miệng khô khát, bồn chồn, ra mồ hôi, ho khan có ít đờm, lưỡi khô ít tân dịch, mạch tế hoặc vô lực, ...

 Pháp điều trị: Bổ khí dưỡng phế.

Trong trường hợp trên thì bạn có thể dùng một trong các bài thuốc sau:

Bài thuốc 1: Thập toàn đại bổ (Hòa tễ cục phương): Đương quy 12g, Xuyên khung 8g, Bạch thược 12g, Thục địa 12g, Nhân sâm 12g, Bạch truật 12g, Phục linh 12g, Cam thảo 4g Hoàng kỳ chích 12g, Nhục quế 4g. Có thể bỏ Nhục quế, gia Tri mẫu 12g. Sắc uống ngày 1 thang chia đều 3 lần. Công dụng: Bổ ích khí huyết.

Bài thuốc 2 - Sinh mạch tán: Nhân sâm hoặc Đảng sâm 12g, Mạch môn 12g, Ngũ vị tử 8g. Sắc uống ngày 1 thang chia đều 3 lần. Uống ấm sau ăn. Công dụng: Ích khí liễm hãn, dưỡng âm sinh tân.

Bài thuốc 3 -  Nhân sâm dưỡng vinh thang: Đẳng sâm 16g, Hoàng kỳ chích 10g, Đại táo 12g, Thục địa 12g, Bạch truật 12g, Nhục quế 4g, Sinh khương 4g, Đương quy 12g, Bạch thược 12g, Bạch linh 12g, Xuyên khung 8g, Ngũ vị tử 8g, Cam thảo 4g, Viễn trí 6g, Trần bì 8g. Sắc uống ngày 1 thang chia đều 3 lần. Uống ấm sau ăn. Công dụng: Bổ khí huyết, dưỡng vinh.

* Trường hợp bệnh lâu có âm hư kèm tâm quý, huyết áp thấp, dùng một trong các bài thuốc sau:

Bài thuốc 1 - Lục vị địa hoàng hoàn hợp Sinh mạch ẩm: Sinh địa hoàng 15g, Sơn thù 8g, Hoài sơn 8g, Phục linh 8g, Trạch tả 6g, Đơn bì 10g, Sa sâm 10g, Mạch môn 10g, Ngũ vị tử 8g. Sắc uống ngày 1 thang chia đều 3 lần. Công dụng: Tư âm phế thận, ích khí liễm hãn.

Bài thuốc 2 - Dưỡng âm thanh phế thang: Sinh địa 12 - 20g, Huyền sâm 8 – 16g, Xích thược 8 - 12g, Mạch môn 8 - 16g, Đơn bì 8 - 16g, Xuyên bối mẫu 8 - 12g, Bạc hà 6 - 8g, Cam thảo 6 - 8g. Có thể gia thêm vị thuốc Đẳng sâm. Sắc uống ngày 1 thang, uống lúc ấm chia đều 3 lần sau ăn. Công dụng: Dưỡng âm thanh phế, lương huyết giải độc.

Giai đoạn tái nhiễm

Điều trị Covid-19 ở giai đoạn tái nhiễm như nhiễm bệnh, tùy tình trạng bệnh lý của người bệnh theo y học cổ truyền mà người thầy thuốc có pháp điều trị, thuốc cổ truyền và phương pháp điều trị cho phù hợp.

Mặc dù các bài thuốc y học cổ truyền có thể giúp cải thiện triệu chứng Covid-19 và nâng cao thể trạng của người bệnh. Tuy nhiên, bạn không nên tự ý áp dụng khi chưa có chỉ định của bác sỹ, chuyên gia bởi các bài thuốc y học cổ truyền cũng có những chỉ định, chống chỉ định, tác dụng phụ, liều dùng và tương tác thuốc. Nếu tự ý sử dụng, có thể gây tổn hại tới sức khỏe.

Theo VnMedia.vn Copy