Thứ tư, 26/01/2022

Mùa cào hến về bên bến sông quê

Thứ năm, 30/12/2021, 09:00 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Hến có quanh năm, nhưng con hến qua một mùa mưa cũng sinh sôi nảy nở nhiều và đó là dịp để người làm nghề ven sông xứ Quảng nhộn nhịp mùa cào hến.

Làm hến là công việc mưu sinh từ lâu của những gia đình ven sông Ly Ly ở thôn An Lạc (xã Duy Thành, Duy Xuyên, Quảng Nam). Người dân ở đây không biết nghề cào hến đã có từ bao giờ, nhưng trẻ con lớn lên đã biết cào hến, đãi hến bán cho nơi khác.

5
Những người đi cào hến bên bến sông Ly Ly.

Chẳng biết có phải vì dòng sông này yên bình hay không mà hến ở đây nhiều đến thế, cào quanh năm không hết. Chỉ cần mang cào ra, sau một lát là có đầy một thúng hến. Người trong làng cũng vì thế mà chẳng khi nào phải đói. Để có thể “vào nghề”, yêu cầu đầu tiên với người làm nghề là phải thạo bơi lội và giỏi chịu lạnh. Đồ nghề chỉ có một chiếc ghe nhỏ, một bàn cào bằng tre và vài chiếc rổ mắt thưa. Cào hến chóng mất sức do phải ngâm mình trong nước nên đi theo nhóm là lựa chọn hàng đầu của các "thợ cào".

2
Thời điểm này, làng hến rất nhộn nhịp.

Theo ông Nguyễn Văn Tình - một người dân địa phương thì ngày trước làng ông sống được là nhờ con hến. Chẳng biết có phải vì dòng sông này yên bình hay không mà hến ở đây nhiều đến thế, cào quanh năm không hết. Chỉ cần mang cào ra, sau một lát là có đầy một thúng hến. Người trong làng cũng vì thế mà chẳng khi nào phải đói. 

2.
Nấu hến là một công việc cũng hết sức nặng nhọc.

Người cào hến phải thức dậy đi cào từ lúc 1 giờ khuya cho tới hơn 12 giờ trưa. Cào hến còn phụ thuộc vào yếu tố thời tiết và con nước. Người dân ở đây không biết nghề cào hến đã có từ bao giờ, nhưng trẻ con lớn lên đã biết cào hến, đãi hến bán cho nơi khác. Ngày xưa làng An Lạc nổi tiếng nhất Quảng Nam với nghề cào hến, bởi chất lượng hến ở đây vô cùng đặc biệt. Con hến được tận dụng để chế biến nhiều món ăn như ruột hến xào, nấu canh ngon tuyệt, nước luộc hến ngọt lịm, còn vỏ hến dùng để nung vôi. Con hến chỉ nhỉnh hơn đầu ngón tay út, lại nằm dưới đáy sông nên công việc xúc hến khá vất vả, chỉ dành cho những người đàn ông.

4
Người phụ nữ đãi vỏ hến để lấy ruột hến,

Buổi trưa, làng hến vắng người, chỉ có mấy chú vịt chao mình trên mặt nước. Bên bến sông, một chị phụ nữ chừng 35 tuổi vẫn ngồi cặm cụi bên mẻ hến, cố đãi cho được những con hến cuối cùng bằng đôi bàn tay trần ngâm trong nước nóng. Chị cho biết: “Nghề hến xuất hiện ở thôn An Lạc này lâu lắm rồi. Một thời gian cả làng nghỉ nghề do chiến tranh, sau hòa bình mới làm lại. Mấy ông già của làng từ nhỏ đã lội sông cào hến đã qua đời rồi. Thời chúng tôi cũng làm nghề cào hến. nhưng bây giờ làng hến chẳng còn mấy ai!” người phụ nữ này cám cảnh. Sau lưng người phụ nữ, một đoạn bãi sông trải đầy vỏ hến, chứng tích cuộc mưu sinh nhọc nhằn dầm mình trên nắng, dưới nước của những thế hệ người dân nơi đây. Mấy chiếc ảng to dùng để chao hến nằm chơ vơ cạnh những đống vỏ hến. Đôi tay chị thoăn thoắt chao nước, lọc sạch vỏ hến, gạn để lấy những phần thịt hến ngả màu trắng vàng, là chút tinh túy của đời con hến.

3
Hơn 45 năm với nghề cào hến, bà lão này biết từng mùa nước để cào.

Trong cái chòi nhỏ lợp lá dừa, bên cái lò nấu hến. Sau lưng những người phụ nữ đang đãi hến, một đoạn bãi sông trải đầy vỏ hến, chứng tích cuộc mưu sinh nhọc nhằn dầm mình trên nắng, dưới nước của những thế hệ người dân nơi đây. Con hến chỉ nhỉnh hơn đầu ngón tay út, lại nằm dưới đáy sông nên công việc xúc hến khá vất vả, chỉ dành cho những người đàn ông.

1.
Làng hến An Lạc giờ lại đỏ lửa.

Phụ nữ chịu trách nhiệm sàng sảy lại khi hến được mang về. Khi hến được mang về, những người phụ nữ chịu trách nhiệm sàng sảy lại cho sạch đất, sỏi, rong rêu. Công việc này tưởng đơn giản, nhưng rất tốn thời gian và công sức. Mấy chiếc ảng to dùng để chao hến bốc khói nghi ngút trên bếp lửa cạnh những đống vỏ hến. Đôi tay những người phụ nữ thoăn thoắt chao nước, lọc sạch vỏ hến, gạn để lấy những phần thịt hến ngả màu trắng vàng, là chút tinh túy của đời con hến. Chị Huỳnh Thị Bảy cho biết: “Bùn bám trên vỏ hến rất chắc, phải vừa sàng, vừa rửa mới sạch được. Công đoạn này phải làm đi làm lại cho đến lúc thật sạch mới mang bán, có khi làm từ 7-10 lần đãi rửa mới được”.

Với những người cào hến, lội nước lâu bị chuột rút là điều đáng sợ nhất đối với người làm nghề. Rồi cả những bệnh ngoài da khi phải ngâm cả thân mình dưới sông hàng tiếng đồng hồ, trong khi giá hến bán không được bao nhiêu. Trong làng đã có nhiều người, nhất là những người lớn tuổi phải bỏ nghề do các bệnh về xương khớp. Nhưng cha giải nghệ thì con, cháu lại tiếp tục bám nghề, bởi đó là công việc giúp nuôi sống những con người nơi đây.

1
Nhọc nhằn cào hến, rửa hến và đãi hến bên sông.

Cái nghề vốn nhiều nặng nhọc và thu nhập bấp bênh theo con nước lòng sông Ly Ly vơi đầy này. Vỏ hến được bán với giá 500 - 800 đồng/kg, ruột hến từ 30.000 - 40.000 đồng/kg. Một buổi dầm nước trên sông, người làm nghề cào hến có thể kiếm được khoảng hơn 100 ngàn đồng. Mỗi ngày đi cào khoảng 5 tiếng đồng hồ, về nấu được một chảo, được chừng 3kg ruột hến, bán được vị chi cả thảy khoảng hơn 200.000 đồng. Trong đó còn công của phụ nữ nấu, đãi, rồi tiền củi lửa nữa...

5
Nghề cào hến phụ thuộc vào con nước và môi trường lòng sông.

Cào được hến về, cả nhà lại xúm xít ngâm, lóng, đãi, luộc... rồi còn chia nhau đi bán quanh làng. Chỉ cần nghe tiếng rao nơi đường làng, chạy ra mua 1.000 - 2.000 nghìn đồng hến là đã nấu được bữa canh, thêm ít nữa là có món cháo, món hến xào để cùng nhau nhâm nhi chén rượu nhạt cũng thú lắm.

Vỏ hến bán cho người ta về nung vôi, nhưng một gánh nặng đầy mà bữa nay chỉ 5.500 đồng thì cũng chẳng bõ bèn gì. Tro, ngày trước có nhiều vì nấu bằng rơm, lá tre, lá dương liễu... Nông dân các xã lân cận thường mua tro nấu hến về bón khoai lang hoặc rải lên cải để giữ ấm mùa đôngmột khoản tiền chẳng thấm vào đâu đối với những nguy hiểm và công sức người làm nghề nơi đây bỏ ra.

Nhưng làng hến bây giờ vẫn còn thêm một nỗi thấp thỏm, ấy là nghề cào hến phụ thuộc vào con nước và môi trường lòng sông. Người phụ nữ nhiều tuổi trầm ngâm trên chảo hến, buồn và lo khi năm nay hến xuất hiện nhiều nhưng mấy năm nữa thì sợ hến sẽ ít dần rồi không chừng chẳng còn con nào sống nổi.

6
Món canh hến ngon nức tiếng ở xứ Quảng.

Anh Phan Văn Mạnh, 45 tuổi, người đã có thâm niên 15 năm cào hến, chia sẻ: “Lội nước lâu, bị chuột rút là điều đáng sợ nhất đối với người làm nghề cào hến. Rồi cả những bệnh ngoài da khi phải ngâm cả thân mình dưới sông hàng tiếng đồng hồ, trong khi giá hến bán không được bao nhiêu. Trong làng đã có nhiều người, nhất là những người lớn tuổi phải bỏ nghề do các bệnh về xương khớp. Nhưng cha giải nghệ thì con, cháu lại tiếp tục bám nghề, bởi đó là công việc giúp nuôi sống những con người nơi đây”.

Ở xứ Quảng này, có nhiều làng hến như làng hến thôn An Lạc này, hay Cồn Hến bên dòng sông Trường Giang (thuộc TP Tam Kỳ), hoặc  xóm Hến ở thôn Đông Hòa (xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng), nhưng đều thấy quanh đi quẩn lại thì nghề cào hến vẫn chỉ là cái nghề qua ngày. “Trời lặng đi cào được, chứ chuyển trời một chút là hến rúc xuống sâu trong cát, không làm ăn chi được! Qua đầu tháng Chạp là hết hến, tới đầu tháng ba mới lại có mùa hến. Hến đầu mùa còn nhỏ, dần dần mới lớn lên, nhưng thỉnh thoảng cũng cào được loại hến to còn sót lại từ năm trước. Khá lên từ con hến này răng được! Xẩm sờ qua ngày là may rồi, anh mô tằn tiện lắm mới làm được cái nhà để có chỗ vô ra che mưa tránh nắng là giỏi lắm rồi!”, anh Mạnh cười rất nhẹ nhưng thoang thoảng trong đó là nỗi buồn.

Theo Sức khoẻ 24h Copy
antoanyte.vn