Thứ tư, 29/09/2021

Mùa ép dầu phộng ở xứ Quảng

Thứ năm, 26/08/2021, 10:30 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Tháng 8 mùa đậu phộng và cũng là mùa ép dầu ở xứ Quảng. Cứ đến mùa ép dầu, chủ các bộng dầu hay chủ máy kêu thợ đến ép và trả công theo ngày.

6
Sản phẩm dầu phụng nguyên chất được người dân ưa chuộng.

Dầu đậu phộng (lạc) ở Quảng Nam có từ lâu và được xem là món ăn không thể thiếu trong mỗi bữa ăn gia đình của người dân quê, và dùng cho những người ăn chay. Hiện nay, Quảng Nam là tỉnh có diện tích canh tác đậu phộng lớn nhất khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ - khoảng hơn 10.000 ha với nhiều loại giống đậu phộng khác nhau. Ở Quảng Nam, những vùng chuyên canh cây đậu có tiếng như Đại Lộc, Thăng Bình, Phú Ninh... và một số vùng ven TP.Tam Kỳ hiện tại đang vào mùa ép dầu đậu phộng.

1.
Nguyên liệu được làm sạch trước khi nấu.

Gia đình ông Lê Trung Bẹ (62 tuổi, thôn Lang Châu Nam, xã Duy Phước, Duy Xuyên, Quảng Nam) mấy chục năm làm nghề ép dầu không khỏi vui mừng vì dù dầu ăn công nghiệp đang chiếm phần lớn trong đời sống hằng ngày, nhưng người dân xứ Quảng vẫn mặn mà với dầu phộng truyền thống.

4
Đóng đậu vào thành bánh trước khi cho vào nồi ép.

Mấy chục năm làm nghề, ông Bẹ chia sẻ, cứ đến mùa đậu phộng vào khoảng cuối tháng 4 và cuối tháng 8 là người dân khắp nơi lại nô nức mang đậu phộng đến các cơ sở ép dầu để ép. Cách ép dầu ngày trước là cho đậu vào rạch bộng cây, rồi đóng chặt từng cây chêm... dầu lấy được chỉ 25%; nhưng ngày nay phần lớn các cơ sở ép dầu cải tiến bằng dàn máy thủ công hay tự động nên dầu lấy được rất cao, khoảng 30 - 35%, hoặc hơn.

3
Với người dân xứ Quảng thì đây là sản phẩm mang giá trị tinh hoa của miền quê, mang đậm chất quê vừa ngon lại vừa không có chất bảo quản.

Với cách ép truyền thống, thì đậu khi đưa về lò ép phải được phơi khô cho giòn vỏ, sau đó giã nhỏ, sàng và hấp cho chín, sau đó đổ chõ hạt vào khuôn. Khuôn được làm bằng tre bánh tẻ sau đó cuộn lại thành vòng như trôn quang, đường kính 25cm, cao khoảng 3cm để giữ hạt cho khỏi rơi ra rồi gói thành từng bánh. Sau đó mang từng bánh đặt vào lòng cây dầu để ép gọi là bánh dầu.

2
Những mẻ đậu được đưa vào nồi hấp chín trước khi ép.

Với ép dầu bằng máy như hiện nay, để ép được dầu phộng ngon phải kỹ từ khâu chọn đậu, tỷ lệ ép đậu trần hay đậu vỏ cũng phải được tính toán cẩn thận. Đậu phộng sau khi thu hoạch được phơi khô và sàng lọc để loại bỏ các hạt bị hư hỏng, sau đó đưa vào máy để bóc lấy nhân.

Khi đậu được sàng lọc, nhân được xay mịn thành bột và hong (hay gọi là hấp cách thủy) khoảng một tiếng đồng hồ đối với một mẻ đậu phộng khoảng 1 tạ. Đậu phộng đã hong sẽ được đem đóng thành gói nhỏ rồi đưa vào bộng ép đứng thủy lực. Dầu phộng sau khi được ép sẽ được xử lý qua một dây chuyền lắng lọc khép kín và được đóng chai…

5
Máy ép dầu thủy lực hiện đại cho năng suất cao và giảm sức người.

Những người ép dầu đều thấu hiểu rằng nghề này không phải ai cũng làm được mà cơ bản là phải biết yêu nghề, có duyên với nghề, có kinh nghiệm và phải kiên  trì, tỉ mỉ vì nếu hấp 1  mẻ đậu mà không chín đều thì coi như hỏng mẻ ép dầu đó, dầu sẽ chuyển sang màu đỏ chứ không phải màu vàng trong suốt như mình muốn.

Cái khó tiếp theo là khâu  lựa chọn hạt đậu phộng. Đậu phộng để ép  dầu  phải là những hạt no tròn, phơi thật khô đến nỗi chiếc vỏ đà phải bong tróc thì lượng dầu mới nhiều. Nếu trong mẻ hấp đó mà lẫn lộn đậu xép, đậu sâu, đậu mọt thì chất lượng dầu sẽ giảm, không béo. Cho nên, khi khách hàng đem đậu đến ép thì cũng phải đợi qua khâu lựa đậu mặc dù việc này chiếm mất khá nhiều thời gian.

8
Bánh dầu sau khi ép có thể được làm phân bón hoặc thức ăn gia súc.

Sau nhiều cải tiến, thì đến nay những chiếc máy ép dầu chạy bằng thủy lực đã được đưa vào sử dụng những mùa ép dầu, giảm bớt nhân công lao động và tăng nắng suất. Trung bình, mỗi ngày trong mùa ép dầu của ông Bẹ cũng ép được khoảng 500 – 600 lít dầu.

Với người dân xứ Quảng thì đây là sản phẩm mang giá trị tinh hoa của miền quê, mang đậm chất quê vừa ngon lại vừa không có chất bảo quản nên có thể để cả năm trời cũng không đổi màu, không lắng cặn.

10
10

Tại Quảng Nam bây giờ, có rất nhiều cơ sở ép dầu ở các địa phương có vùng chuyên canh cây đậu có tiếng như Đại Lộc, Thăng Bình, Phú Ninh... Nghề ép dầu không chỉ mang lại thu nhập, mà còn gìn giữ được nghề truyền thống và giữ lại được một sản phẩm được nhiều người ưa chuộng.

Minh Ngọc

Theo VnMedia.vn Copy