Thứ năm, 05/08/2021

GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên: Người đặt nền móng tự chủ vắc xin ở Việt Nam

Thứ năm, 08/07/2021, 08:00 (GMT + 7)
GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên là người đã đặt nền móng cho việc tự chủ sản xuất vắc xin ở nước ta và có công lớn trong việc phát triển hệ thống y tế dự phòng.

Gia đình truyền thống ngành y

Cố GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên (18/3/1929- 20/7/2018) được sinh ra tại Đông Ngạc (Từ Liêm, Hà Nội)  trong một gia đình trí thức yêu nước. Gia đình ông có nhiều người là tri thức ngành Y, họ đã dành cả cuộc đời mình cho sự nghiệp Y học nước nhà. Bố ông chính là cố GS Hoàng Tích Trí, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế  nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1946 đến 1958.

18 tuổi, ông là sinh viên y khoa. Đến năm 20 tuổi, ông tham gia công tác tại Văn phòng Bộ Y tế và Trường đại học Y Dược ở Chiêm Hóa (Tuyên Quang).

Từ 1949 - 1954, sinh viên y khoa Hoàng Thủy Nguyên vừa học đại học vừa tham gia chiến đấu với nhiệm vụ quân y sĩ tại các đơn vị tiền phương. Ngay tại chiến trường, Hoàng Thủy Nguyên đã được giao nhiệm vụ lập phòng thí nghiệm vi sinh vật - hóa học nhằm phục vụ cho công tác chiến đấu. Ông có mặt trong rất nhiều chiến dịch của quân đội ta, đặc biệt là chiến dịch Điện Biên Phủ.

Vào năm 1955, với cương vị là một bác sĩ ông về làm việc tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương. Năm 1974, ông được giao làm Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và được công nhận chức danh Giáo sư Y học vào năm 1980, chuyên ngành virus học.

GS,TSKH, Thầy thuốc Nhân dân Hoàng Thủy Nguyên
GS.TSKH. Thầy thuốc Nhân dân Hoàng Thủy Nguyên

GS. Hoàng Thủy Nguyên là nhà khoa học tài năng, là người trí thức luôn phấn đấu hết lòng vì sự nghiệp vẻ vang của ngành trong công tác phòng bệnh và chữa bệnh cho nhân dân. Ông là giáo sư đầu ngành Y tế Dự phòng, là người đặt nền móng xây dựng và phát triển Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương thành trung tâm nghiên cứu Y tế dự phòng lớn nhất của cả nước.

Hoàng Thủy Nguyên - người hùng "thanh toán" bại liệt

Nhớ lại thời điểm năm 1959 - 1960, bại liệt đã bùng phát thành dịch lớn tại các tỉnh phía Bắc với khoảng 17.000 trẻ em mắc bệnh, hơn 500 em bị tử vong. Mỗi năm có hàng chục nghìn trẻ em bị di chứng liệt suốt đời, tỷ lệ mắc lên tới 126,44/100.000 dân. Trong tình thế cấp bách, để phòng chống bệnh bại liệt, Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch thời điểm đó đã chỉ đạo Việt Nam phải nghiên cứu sản xuất được vắc xin phòng chống dịch bệnh.

GS.TSKH. Hoàng Thủy Nguyên được cử sang Liên Xô để tiếp nhận chuyển giao công nghệ sản xuất vắc xin bại liệt ở dạng uống với tên gọi vắc xin Sabin, loại vắc xin do TS. Albert Sabin nghiên cứu thành công vào khoảng những năm 1954 – 1955.

Về nước, ngoài ba chủng virus nhận được từ chính tay TS Albert Sabin, GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên không có bất cứ điều kiện gì: Không hóa chất, không cơ sở, không thiết bị... Nhưng ông vẫn quyết tâm làm. Vì vắc xin này chỉ có thể sản xuất bằng cách nhân virus trên thận của loài Khỉ vàng (Macaca mutala), GS.TSKH. Hoàng Thủy Nguyên nhanh chóng tổ chức thành lập khu nuôi Khỉ vàng tại đảo Rều giữa vịnh Bái Tử Long.

Để tiếp sức, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã cấp riêng cho ông 2.000 bảng Anh, một số tiền không nhỏ thời đó. Chắt chiu từng đồng, GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên dùng để mua dụng cụ, hoá chất từ Hồng Kông và mua một máy đông khô của Tây Đức.

Trong điều kiện khó khăn, thô sơ, năm 1962, một thành công ngoài sức tưởng tượng, GS.TSKH. Hoàng Thủy Nguyên và các cộng sự đã sản xuất được 2 triệu liều vắc xin chống bại liệt.

GS Hoàng Thủy Nguyên tham gia nghiên cứu sản xuất vắc xin. Ảnh: tư liệu
GS Hoàng Thủy Nguyên tham gia nghiên cứu sản xuất vắc xin. Ảnh: tư liệu

Nhờ có lượng vắc xin sản xuất trong nước, bệnh bại liệt đã không bùng phát thành dịch lớn, tỷ lệ mắc bại liệt dao động khoảng 3/100.000 dân và giảm rõ rệt khi chương trình "Tiêm chủng mở rộng" được triển khai. 

Từ năm 1990, tỷ lệ trẻ em dưới 1 tuổi được uống đủ 3 liều vắc xin bại liệt trong tiêm chủng thường xuyên ở Việt Nam liên tục đạt trên 90%. Việc duy trì tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi uống đủ 3 liều vắc xin bại liệt trên 90% trong suốt thời kỳ 1993 - 2000 là cơ sở vững chắc để Việt Nam thanh toán bệnh bại liệt.

Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình trao xác nhận thanh toán bại liệt cho GS Hoàng Thủy Nguyên năm 2000.
Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình trao xác nhận thanh toán bại liệt cho GS Hoàng Thủy Nguyên năm 2000.

Đặt nền móng cho chiến lược tự chủ sản xuất vắc xin của Việt Nam 

Theo các nhà khoa học, trong sự nghiệp của mình, đóng góp vô cùng to lớn của GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên, đó là việc đặt nền móng cho chiến lược tự chủ sản xuất vắc xin tại Việt Nam.

Việt Nam đã chủ động sản xuất được nhiều loại vaccine.
Việt Nam đã chủ động sản xuất được nhiều loại vaccine.

Nhận thấy sự sống còn của việc tự chủ vắc xin. Sau năm 1954, quán triệt quan điểm y tế dự phòng tích cực của Nhà nước, được sự quan tâm, đầu tư của Bộ Y tế, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương do Giáo sư là Viện trưởng đã nỗ lực phát triển ngành sản xuất vắc xin để chủ động phòng chống một số bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn này, Việt Nam đã sản xuất được nhiều loại vắc xin như đậu mùa, tả, thương hàn, ho gà, giải độc tố bạch hầu, BCG, vắc xin phòng dại... Đặc biệt năm 1962 Việt Nam đã sản xuất thành công vắc xin phòng bệnh bại liệt.

Đặc biệt, với tầm nhìn xa và sự quyết đoán của GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên khi làm quản lý, Việt Nam đã hình thành được mạng lưới các cơ sở sản xuất vắc xin trên khắp cả nước. Các vắc xin này đã được cung ứng cho chương trình tiêm chủng mở rộng.

Với những thành tựu và đóng góp của mình, GS.TSKH Hoàng Thủy Nguyên nhận được rất nhiều bằng khen lãnh đạo Nhà nước. Năm 2000, ông đã vinh dự được trao tặng danh hiệu Anh hùng lao động và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Y - Dược với công trình nghiên cứu vắc xin phòng bệnh bại liệt. Tháng 9/2016, ôngđược trao tặng Giải thưởng Trần Đại Nghĩa cho Công trình “Ứng dụng công nghệ tiên tiến sản xuất vắc xin phòng bệnh cho người” thực hiện cùng với cố GS.TSKH Đặng Đức Trạch - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương.

Có thể nói, GS Hoàng Thủy Nguyên là người thầy của ngành Y tế Dự phòng Việt Nam. Ông cũng là cán bộ gương mẫu với những phẩm chất cao đẹp và y đức trong sáng, một nhà khoa học tận tụy và chuẩn mực. Ông sống giản dị, luôn gần gũi, tôn trọng, giúp đỡ, bao dung, luôn tạo điều kiện cho đồng nghiệp và cấp dưới hoàn thành công việc được giao. Ông cũng được được nhiều đồng nghiệp và các thế hệ học trò biết ơn với nhiều tình cảm, quý mến, kính trọng. 

Tháng 7/2018, GS Hoàng Thủy Nguyên ra đi trong niềm thương tiếc của toàn thể ngành y tế, đặc biệt là các cán bộ Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, các học trò, bạn bè và gia đình ông. Tang lễ của ông được tổ chức trọng thể với nghi thức cấp Nhà nước tại Nhà tang lễ quốc gia số 5. 

Kiều Diễm

Theo VnMedia.vn Copy