Thứ tư, 27/10/2021

Dịch vụ xét nghiệm kháng thể Covid-19: Hỗn loạn, tràn lan và sai mục đích

Thứ năm, 07/10/2021, 20:30 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Gần đây, các dịch vụ xét nghiệm kháng thể Covid-19 ngày càng nở rộ, xuất phát từ tâm lý người dân muốn sở hữu một “tấm kim bài” để thuận lợi di chuyển, làm ăn.

Bộ Y tế đã nhiều lần khẳng định việc xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 chỉ phục vụ cho nghiên cứu, đánh giá dịch tễ, điều trị và cơ sở thực hiện xét nghiệm này phải được cấp phép.

Tuy nhiên, ngày càng xuất hiện nhiều dịch vụ xét nghiệm kháng thể được quảng cáo tràn lan trên mạng bởi các cơ sở y tế tư nhân. Người dân dù không hiểu hết ý nghĩa của việc xét nghiệm kháng thể nhưng vẫn đi thực hiện với tâm lý “xét nghiệm cho yên tâm” sau khi khỏi Covid-19, kiểm nghiệm hiệu quả sau khi tiêm vaccine hoặc mong muốn sở hữu trong tay chứng nhận có kháng thể Covid-19 để thuận lợi trong việc di chuyển, làm ăn về sau.

Loạn giá xét nghiệm kháng thể

Trong vai người đã tiêm đủ 2 mũi vaccine và muốn kiểm tra kháng thể Covid-19, phóng viên đã liên hệ đến Phòng khám Đa khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn. Trên trang Facebook của mình, phòng khám này cho biết có dịch vụ “Xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 IgG” tại nhà”.

Sau khi nói rõ nhu cầu xét nghiệm kháng thể, phóng viên nhận được một bảng giá dịch vụ được áp dụng theo 4 khu vực tại TP.HCM. Chi phí xét nghiệm kháng thể của cả 4 khu vực đều là 475.000 đồng/người, áp dụng đối với người trực tiếp đến xét nghiệm tại phòng khám. Tuy nhiên, nếu lựa chọn dịch vụ xét nghiệm tận nhà, mỗi khu vực lại có một mức “Phụ thu chi phí lấy mẫu tại nhà” khác nhau, rẻ nhất là 542.000 đồng/người (tại các quận 11, Phú Nhuận, Tân Phú, Tân Bình) và đắt nhất là 1.092.000 đồng/người (tại các quận 2, 9, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè và TP.Thủ Đức).

dich-vu-xet-nghiem-khang-the-covid-19-hon-loan-tran-lan-va-sai-muc-dich-1
Bảng giá dịch vụ xét nghiệm kháng thể Covid-19 tại nhà do Phòng khám Đa khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn cung cấp.

Tổng chi phí xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 IgG tại nhà rơi vào khoảng từ 1.017.000 đồng/người đến 1.567.000 đồng/người. Chi phí tư vấn chuyên sâu là 100.000 đồng/lần. Nếu xét nghiệm từ 2 người trở lên tại cùng 1 địa điểm có thể được giảm giá. Ngoài ra, phòng khám này cũng có dịch vụ xét nghiệm kháng nguyên RT-PCR và test nhanh kháng nguyên.

Với lý do tương tự, chúng tôi liên hệ qua trang Facebook có tên “Lấy Mẫu Xét Nghiệm Tại Nhà – Xét nghiệm Công Nghệ Cao DrLab.Home”, ghi địa chỉ tại số 140, ngõ 211 Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội. Cơ sở này cung cấp dịch vụ Xét nghiệm kháng thể chống virus Covid-19, với mức giá hấp dẫn hơn - 300.000 đồng/người và được tư vấn miễn phí. Ngoài ra, cũng có dịch vụ xét nghiệm RT-PCR, trả kết quả tận nhà trong vòng 12 giờ.

dich-vu-xet-nghiem-khang-the-covid-19-hon-loan-tran-lan-va-sai-muc-dich-2
Thông báo dịch vụ xét nghiệm kháng thể Covid-19 trên Facebook. (Ảnh chụp màn hình)

Một Fanpage Facebook khác có tên Trung tâm Y khoa chuyên sâu quốc tế Bernrad đăng tải bài viết với nội dung “Dịch vụ xét nghiệm định lượng kháng thể SARS-CoV-2”. Cơ sở này đưa ra chi phí xét nghiệm mỗi người tại phòng khám là 500.000 đồng, khoảng 6 - 8 tiếng có kết quả. Nếu khách hàng yêu cầu nhân viên phòng khám tới nhà lấy mẫu, bên cạnh việc trả phí xét nghiệm 500.000 đồng/người sẽ phụ thu thêm 2 triệu đồng.

Ngoài ra, khảo sát tại một số cơ sở y tế khác cũng cho ra nhiều mức giá xét nghiệm kháng thể khác nhau: Bệnh viện 199 Đà Nẵng là 298.000 đồng/mẫu, Bệnh viện Hồng Đức dao động từ 450.000 đồng/người (tại viện) – 600.000 đồng/người (tại nhà), Hệ thống khám quốc tế Care Plus từ 390.000 đồng (không tư vấn) – 690.000 đồng/người (có bác sĩ tư vấn).

Có thể thấy, sau khi khỏi bệnh hoặc được tiêm vaccine, nhu cầu của người dân từ chỗ muốn biết mình "có nhiễm bệnh hay không" đã chuyển sang muốn biết mình "có đủ an toàn hay không". Khi cơn “hỗn loạn” về giá test nhanh kháng nguyên và test RT-PCR vừa mới qua đi không lâu thì nay lại đến lượt dịch vụ test kháng thể Covid-19.

243737403_327129409185597_5496839038157375340_n
Báo giá test kháng thể của Phòng khám Đa khoa DrLab.

Trước đó, đối với việc loạn giá xét nghiệm kháng nguyên Covid-19, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn thực hiện “thực thanh thực chi” thanh toán chi phí xét nghiệm Covid-19. Cụ thể chi phí về nhân công, lấy mẫu... quyết toán theo nguồn kinh phí phòng chống dịch được chi và nguồn thu của cơ sở y tế, không thu của người dân mà thanh toán bảo hiểm y tế. 

Tiếp đến vào ngày 2/10, Bộ Y tế gửi văn bản đến Sở Y tế các tỉnh, thành yêu cầu công bố trên website của Sở, các phương tiện thông tin đại chúng về danh sách sinh phẩm xét nghiệm kháng nguyên nhanh đã được Bộ Y tế cấp số đăng ký, cấp giấy phép nhập khẩu tại Việt Nam, cùng với đó là danh sách các nhà thuốc, cơ sở kinh doanh trang thiết bị y tế có cung cấp các sinh phẩm này để người dân được biết.

Tuy nhiên, về xét nghiệm kháng thể Bộ Y tế chưa có hướng dẫn cụ thể về phí dịch vụ xét nghiệm này. Từ câu chuyện loạn giá xét nghiệm kháng nguyên, phải chăng đã đến lúc cần có một hướng dẫn tương tự từ ngành Y tế đối với việc xét nghiệm kháng thể Covid-19?

Hiểu đúng về xét nghiệm kháng thể

Hiện nay, nhiều người dân đang không phân biệt được hai khái niệm “kháng thể” và “kháng nguyên”. Việc xét nghiệm kháng thể và xét nghiệm kháng nguyên cũng để phục vụ hai mục đích khác nhau.

Xét nghiệm kháng nguyên hiểu đơn giản chính là xét nghiệm để tìm ra virus SARS-CoV-2, từ đó kết luận một người đã bị lây nhiễm bệnh hay chưa. Phương pháp chính xác nhất hiện nay để xét nghiệm kháng nguyên là kỹ thuật Real-time PCR, với độ nhạy lên đến 99% và độ đặc hiệu là 100%. Ngoài ra, để sàng lọc và bóc tách F0 khẩn cấp, người ta cũng có thể dùng phương pháp test nhanh kháng nguyên, tuy nhiên kết quả không có độ chính xác tuyệt đối và vẫn phải khẳng định lại sau đó bằng phương pháp Real-time PCR.

Real-time PCR (RT-PCR) hiện tại là tiêu chuẩn “vàng” để chẩn đoán một người hiện có đang nhiễm SARS-CoV-2 hay không. Tuy nhiên, RT-PCR cần 4-6 giờ để cho ra kết quả. Cơ chế của nó là tìm ra đoạn gen RNA của virus (kháng nguyên) có trong mẫu, lấy từ phết mũi họng hoặc những vùng khác của đường hô hấp như phết họng, dịch rửa phế quản, nước bọt.

Trong khi đó, xét nghiệm kháng thể là nhằm xác định cơ thể đã có kháng thể chống lại virus hay chưa. Nói cách khác, nó giúp mỗi người biết được khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể tới đâu. Kháng thể là “lá chắn” bảo vệ con người trước các loại bệnh truyền nhiễm, thường được sản sinh ra sau khi cơ thể bị nhiễm bệnh (cơ chế tự bảo vệ), hoặc sau khi tiêm vaccine.

Hiện nay có 2 kỹ thuật để tìm kháng thể:

+ Kỹ thuật ELISA: giúp định lượng nồng độ kháng thể IgM và IgG trong máu, trung bình phải mất 1-5 giờ để có kết quả nồng độ kháng thể trong máu.;

+ Kỹ thuật sắc ký miễn dịch (xét nghiệm nhanh hay test nhanh): định tính kháng thể, tương tự như que thử thai. Kỹ thuật này đơn giản, chi phí ít, cho kết quả nhanh. Chỉ cần 15-20 phút đã có kết quả có hay không có kháng thể.

Về lý thuyết, xét nghiệm kháng thể cũng là một cách gián tiếp để biết được một người đã từng bị nhiễm virus hay chưa (nếu có kháng thể, tức là có khả năng người đó từng bị nhiễm Covid-19). Tuy nhiên, ý nghĩa chính của xét nghiệm kháng thể nằm ở việc nghiên cứu, phân tích sự phát tán của Covid-19 trong cộng đồng, khả năng tự bảo vệ của từng người cũng như hiệu quả của các loại vaccine trước virus SARS-CoV-2.

dich-vu-xet-nghiem-khang-the-covid-19-hon-loan-tran-lan-va-sai-muc-dich-4
Xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 sử dụng huyết thanh.

Người ta không sử dụng xét nghiệm kháng thể để xác định một người có nhiễm virus hay không bởi thời gian sản sinh ra kháng thể của mỗi người khác nhau. Một người nếu chẳng may nhiễm virus, nhưng sau đó xét nghiệm kháng thể quá sớm thì có thể cho ra kết quả âm tính vì lúc này cơ thể chưa kịp sản sinh đủ kháng thể (âm tính giả). Ngược lại, nếu làm quá muộn (nhất là sau 2 tuần phơi nhiễm) thì vẫn có kháng thể trong người nhưng không thể kết luận người đó đang nhiễm Covid-19, bởi bệnh nhân có thể đã tự hồi phục, được điều trị khỏi bệnh, virus đã không còn có thể gây bệnh và lây nhiễm cho người khác nữa (dương tính giả).

Chung quy lại, việc có kháng thể trong người chỉ giúp kết luận hai khả năng: người đó đã từng mắc Covid-19 hoặc đã từng tiêm ngừa vaccine Covid-19. Ngoài ra, không thể kết luận được bệnh nhân đã khỏi bệnh hẳn hay chưa, và liệu có khả năng làm lây lan dịch bệnh ra cộng đồng hay không (mà cần phải xét nghiệm kháng nguyên RT-PCR mới biết được). Các nhà khoa học cũng đã cảnh báo ngay cả khi tiêm vaccine rồi thì vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh và lây cho người khác.

Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Hiền Minh, Phó trưởng Đơn vị tiêm chủng Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, việc xét nghiệm kháng thể hiện là không cần thiết, bởi cho dù có kháng thể sau khi khỏi bệnh cũng không có nghĩa là được bảo vệ vĩnh viễn. Tiêm chủng vaccine kết hợp với các biện pháp an toàn phòng dịch vẫn là những biện pháp hàng đầu.

“Việc hiểu sai xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 có thể dẫn đến tình trạng coi thường những biện pháp phòng ngừa Covid-19, đồng đưa ra kết quả không chính xác về hiệu quả của vaccine. Điều này có thể khiến nhiều người từ chối tiêm vaccine, dễ có nguy cơ làm tăng khả năng lây lan dịch bệnh”, Bác sĩ Minh nói.

Còn Bác sĩ Trần Thành Vinh, Trưởng khoa Sinh hóa Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết xét nghiệm kháng thể không thể xác định một người đang nhiễm Covid-19 hay nhiễm ở mức độ nào. Ngoài ra, cơ sở y tế muốn thực hiện xét nghiệm kháng thể phải được Bộ Y tế cấp phép, theo bác sĩ Vinh.

Đối với việc test kháng thể để kiểm nghiệm độ hiệu quả của vaccine, Liên minh Toàn cầu về Vaccine và Tiêm chủng (GAVI) nhận định đây là việc làm không cần thiết. GAVI phân tích, nếu một người đã tiêm chủng nhưng không nhiễm bệnh, kết quả xét nghiệm thường sẽ cho ra âm tính (không có kháng thể) do “bộ tìm kiếm” không phát hiện kháng thể do vaccine mà họ tiêm tạo ra. Bởi lẽ trong nhiều trường hợp cơ thể một người tạo ra kháng thể B nhưng loại test chỉ tìm được kháng thể A, từ đó có kết quả xét nghiệm âm tính.

Mới đây, vào ngày 27/9, Bộ Y tế đã ra công văn liên quan đến công tác xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2. Công văn nói rõ: “Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới chưa đưa ra khuyến cáo về ngưỡng đáp ứng bảo vệ đối với virus SARS-CoV-2. Xét nghiệm huyết thanh học phát hiện kháng thể không sử dụng để xác định đang nhiễm virus và không giúp xác định hiệu quả bảo vệ đối với Covid-19”.

Còn Sở Y tế TP.HCM cũng có văn bản đề nghị các cơ sở y tế không sử dụng xét nghiệm kháng thể SARS-CoV-2 sai mục đích, không cần thiết, gây tốn kém và có thể gây tâm lý chủ quan trong thực hiện các biện pháp phòng chống dịch. 

Chính vì vậy, người dân cần có cái nhìn tỉnh táo hơn, nhận thức rõ ràng hơn đối với việc xét nghiệm kháng thể. Hãy thực hiện các biện pháp 5K, đồng thời có ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh trong cuộc chiến chống lại Covid-19. 

Theo VnMedia.vn Copy