Thứ sáu, 17/09/2021

Cảnh báo nhà đầu tư về trái phiếu doanh nghiệp kém chất lượng

Thứ tư, 08/09/2021, 10:30 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn lớn và quan trọng, nhưng trong bối cảnh dịch bệnh còn phức tạp, đây có thể là rủi ro tài chính cho nhà đầu tư.

Trái phiếu doanh nghiệp tăng “nóng”, ngành bất động sản dẫn đầu nửa năm 2021

Theo số liệu của SSI, trong quý II, các doanh nghiệp phát hành 164.000 tỷ đồng trái phiếu, gấp 3,7 lần quý I và tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, lượng phát hành ra công chúng chỉ đạt 2.000 tỷ đồng (1,2%), 700 triệu USD (8,9%) là trái phiếu quốc tế, còn lại là phát hành riêng lẻ.

Ngân hàng thương mại là tổ chức phát hành nhiều nhất trong quý II, tổng cộng 67.000 tỷ đồng, chiếm 41%. Nếu loại trừ trái phiếu ngân hàng, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) quý II vẫn tăng 21%.

Tuy nhiên, nếu tính trong nửa đầu năm, các doanh nghiệp bất động sản đang đứng đầu với quy mô hơn 92.000 tỷ đồng (44,2%). Các ngân hàng phát hành hơn 68.000 tỷ đồng (32,7%), còn lại là các doanh nghiệp năng lượng và khoáng sản, định chế tài chính phi ngân hàng, phát triển hạ tầng. Tổng lượng TPDN phát hành nửa đầu năm là 208.900 tỷ đồng, tăng 18,3%.

canh-bao-nha-dau-tu-ve-trai-phieu-doanh-nghiep-kem-chat-luong
Quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong 6 tháng đầu năm 2021. (Ảnh: SSI)

Gần đây, các doanh nghiệp có xu hướng chuyển từ vay vốn ngân hàng sang phát hành  trái phiếu riêng lẻ, bằng nhiều hình thức. Trong đó, theo Bộ Tài chính, có cả những hình thức không minh bạch, lợi dụng phát hành trái phiếu cho các mục tiêu riêng của doanh nghiệp.

Cùng với sự tăng trưởng và phát triển của thị trường TPDN, số lượng nhà đầu tư cá nhân tăng nhanh, với khối lượng mua trái phiếu riêng lẻ của các nhà đầu tư có xu hướng ngày càng tăng. Đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh leo thang, các kênh đầu tư khác đều có nhiều rủi ro, TPDN lại càng được các nhà đầu tư cá nhân ưa chuộng.

Lý do là bởi các doanh nghiệp thường thu hút các nhà đầu tư bằng cam kết lãi suất “khủng”. Có trường hợp TPDN cao gấp 2-3 lần lãi suất huy động của ngân hàng.

Lấy ví dụ gần đây, Công ty Cổ phần Tập đoàn VSETGROUP vừa chào mời TPDN với lãi cố định lên tới 12%, cùng lãi thưởng bằng 50% lãi cố định, phát hành thông qua công ty chứng khoán BOS. Những quảng cáo rất hấp dẫn như “không kinh nghiệm, không rủi ro, không suy nghĩ” hay “kiếm tiền ngay cả khi đang ngủ” là những hứa hẹn mà doanh nghiệp này quảng cáo cho các nhà đầu tư. Ngoài ra, số tiền đầu tư càng cao, lãi suất thưởng sẽ tăng lên tương ứng và nhà đầu tư còn được tặng thêm vàng, bảo hiểm…

Điều trớ trêu là, hiện lãi suất ngân hàng cho vay doanh nghiệp cao nhất cũng chỉ khoảng 9%, nhưng VSETGROUP phân trân rằng buộc phải phát hành trái phiếu vì không đủ điều kiện tiếp cận vay vốn của ngân hàng.

“Tiếp cận vốn từ ngân hàng rất khó khăn, doanh nghiệp muốn vay 100 tỷ nhưng ngân hàng chỉ giải ngân 20 – 30 tỷ. Hơn nữa, lĩnh vực đầu tư, xây dựng cũng phải mất 1-2 năm mới hoàn vốn, nên ngân hàng hạn chế cho vay. Phát hành cổ phiếu thì thị trường chứng khoán đi xuống, nhà đầu tư ở thời điểm này chủ yếu để tiền ngân hàng, bất động sản. Doanh nghiệp phát hành trái phiếu để tiếp cận vốn, và quan trọng nhất là quảng bá hoạt động của mình tới khách hàng”, một nhân viên tư vấn tại đây cho biết. Phía VSETGROUP cho biết đợt phát hành 2021 đã có khoảng 2.000 nhà đầu tư tham gia.

Cảnh báo trái phiếu doanh nghiệp yếu kém

Bộ Tài chính đã nhiều lần khuyến nghị đối với các doanh nghiệp có tình hình tài chính yếu kém, nếu huy động vốn trái phiếu bằng mọi giá, trường hợp gặp rủi ro do hoạt động sản xuất, kinh doanh khó khăn sẽ dẫn đến không trả được nợ cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, tài sản đảm bảo của trái phiếu cũng có rủi ro nếu là các dự án, bất động sản được hình thành trong tương lai, hoặc cổ phiếu của chính các doanh nghiệp thì giá trị của các tài sản và cổ phiếu sẽ không đủ để đảm bảo cho trái phiếu.

Thế nhưng, vì lợi nhuận hấp dẫn mà nhiều nhà đầu tư vẫn lao vào TPDN, trong khi dịch bệnh Covid-19 khiến doanh nghiệp không thể hoạt động nhưng vẫn đi vay vốn, rủi ro lúc này đều đổ dồn vào trái chủ. Đáng nói là nhà đầu tư hiện nay đang rất thiếu công cụ để nhận diện chất lượng của TPDN cũng như năng lực trả nợ của doanh nghiệp. Bởi các doanh nghiệp phát hành trái phiếu không bắt buộc phải qua xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm hay bảo lãnh thanh toán, nhà đầu tư chỉ có thể tiếp cận bản cáo bạch phát hành trái phiếu (OC) để đánh giá, mà tài liệu này hoàn toàn do doanh nghiệp tự ban hành.

canh-bao-nha-dau-tu-ve-trai-phieu-doanh-nghiep-kem-chat-luong-1
Đầu tư trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh dịch bệnh còn diễn biến phức tạp đem lại nhiều rủi ro cho nhà đầu tư. (Ảnh minh họa)

Theo chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu, một trong những cơ sở thúc đẩy người dân, nhà đầu tư nhỏ lẻ tìm đến TPDN là bởi họ thấy “bóng dáng” của các ngân hàng đứng đằng sau trái phiếu. Số liệu báo cáo gần đây cho thấy, về cơ cấu mua trái phiếu doanh nghiệp trên thị trường sơ cấp chủ yếu thuộc về công ty chứng khoán, ngân hàng và số ít nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, ông Hiếu nhấn mạnh chỉ có một số ít trái phiếu được ngân hàng bảo lãnh thanh toán, tức là ngân hàng sẽ trả thay cho nhà đầu tư trong trường hợp rủi ro khiến nhà phát hành trái phiếu không trả được nợ). Còn phần lớn số trái phiếu còn lại chỉ được bảo lãnh phát hành, nghĩa là nếu doanh nghiệp không phát hành hết thì ngân hàng cam kết mua toàn bộ số trái phiếu còn lại.

“Ngân hàng chỉ là bên cung cấp dịch vụ, hưởng phí dịch vụ từ doanh nghiệp phát hành mà không chịu trách nhiệm về việc doanh nghiệp có hoàn trả được gốc, lãi trái phiếu khi đến hạn hay không. Đồng nghĩa, rủi ro với nhà đầu tư rất lớn nếu doanh nghiệp phát hành vỡ nợ”, chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu phân tích.

Mới đây, Bộ Tài chính đã có công văn yêu cầu Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Vụ Tài chính ngân hàng và Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam tăng cường kiểm tra thị trường TPDN.

Theo Vụ Tài chính ngân hàng, quy định hiện hành tại Luật chứng khoán và nghị định số 153/2020, doanh nghiệp huy động vốn trái phiếu riêng lẻ theo nguyên tắc tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm, cơ quan quản lý nhà nước không cấp phép phát hành. Tuy nhiên, trong số doanh nghiệp phát hành trái phiếu vẫn có doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhưng huy động vốn với khối lượng lớn, lãi suất cao, doanh nghiệp phát hành trái phiếu không có tài sản đảm bảo hoặc chất lượng tài sản đảm bảo kém.

Theo các chuyên gia, trước khi quyết định đầu tư trái phiếu, nhà đầu tư cần đánh giá, phân tích về lĩnh vực hoạt động, tình hình tài chính, kinh doanh của doanh nghiệp phát hành, mục đích sử dụng vốn trái phiếu, chất lượng tài sản đảm bảo, điều kiện, điều khoản của trái phiếu. Chỉ khi cân nhắc kỹ về các rủi ro, nhà đầu tư mới nên quyết định mua trái phiếu vì có thể sẽ không thu hồi được số tiền đầu tư.

Theo ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, hiện có rất nhiều cơ hội đầu tư như bỏ tiền ra mua trái phiếu, gửi tiền tiết kiệm, mua vàng, mua bất động sản… Để đưa ra quyết định, nhà đầu tư phải tự hiểu về bản thân, phải có bức tranh về tình hình tài chính cá nhân của mình để tránh trường hợp bỏ tất cả trứng vào một giỏ.

Còn chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu khuyên nhà đầu tư không chỉ nên chạy theo lãi suất cao ở hiện tại vào thời điểm này, và luôn phải chuẩn bị sẵn “lối thoát” trong những năm tới. “Trong giai đoạn nền kinh tế bị tê liệt vì dịch bệnh, đây không phải lúc nhà đầu tư cá nhân bùng nổ và kiếm lợi nhuận bằng mọi giá, mà là thời điểm của sự chọn lọc và cẩn trọng”, ông Hiếu đưa ra khuyến nghị.

TL

Theo VnMedia.vn Copy