Thứ ba, 30/11/2021

Bán thuốc kê đơn không cần đơn thuốc (Kỳ 1): Mối nguy từ các “nhà thuốc online”

Thứ sáu, 29/10/2021, 08:05 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Bán thuốc kê đơn không cần đơn thuốc đã trở thành câu chuyện nhức nhối từ lâu tại nhà thuốc, nay lại càng trở thành thách thức lớn hơn khi mua sắm online bùng nổ.

Thuốc kê đơn là gì? Tại sao mua thuốc kê đơn bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ?

Theo Luật Dược năm 2016, thuốc kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng phải có đơn thuốc, nếu sử dụng không theo đúng chỉ định của người kê đơn thì có thể nguy hiểm tới tính mạng, sức khỏe. Bộ Y tế cũng đã ban hành danh mục thuốc kê đơn tại Công văn số 1517/BYT-KCB vào ngày 6/3/2018, trong đó đề cập đến 30 nhóm thuốc kê đơn. Đồng thời, Bộ cũng yêu cầu dược sĩ bán thuốc phải yêu cầu người mua thuốc trình được đơn thuốc thì mới được phép bán.

Để phân biệt được thuốc nào là thuốc kê đơn, Bộ Y tế đã quy định cụ thể cách ghi nhãn thuốc đối với thuốc kê đơn tại Thông tư số 0l/2018/TT-BYT ngày 18-1-2018: Trên nhãn bao bì phải ghi ký hiệu “Rx” tại góc trên bên trái của tên thuốc và dòng chữ “Thuốc kê đơn”; Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc: phải ghi ký hiệu “Rx” tại góc trên bên trái của tên thuốc, ghi dòng chữ “Thuốc này chỉ dùng theo đơn thuốc”.

ban-thuoc-ke-don-khong-can-don-thuoc-moi-nguy-tu-cac-nha-thuoc-online-1-2
Một tủ thuốc bán theo đơn được dán nhãn để phân biệt. (Ảnh: VPG)

Tuy nhiên, nhiều người dân tự đi mua thuốc không mấy ai để ý đến việc kiểm tra các thông tin trên, mà chỉ “nhắm mắt” mua hết các loại thuốc được nhà thuốc kê cho. Đồng thời, nhiều nhà thuốc cũng “làm ngơ” quy định, thoải mái bán, thậm chí tư vấn cho người dân mua các loại thuốc đặc trị, thuốc kháng sinh… mà không hề có chỉ định của bác sĩ.

Trên thực tế, tình trạng các nhà thuốc, quầy thuốc bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc đã trở thành vấn đề nhức nhối bấy lâu nay. Việc mua thuốc của người dân được ví von là “dễ như mua mớ rau, lạng thịt”, kể cả các loại thuốc kê đơn bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ như Penicilin, Erythrormycin, Zinnat, các loại thuốc kháng sinh… Hiện tượng này diễn ra phổ biến không chỉ ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, mà ngay ở trung tâm thành phố, nơi tập trung nhiều cơ sở khám, chữa bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cho biết, các ca cấp cứu do bệnh nhân tự mua thuốc chữa bệnh và gặp biến chứng diễn ra khá nhiều mỗi năm. “Nguyên do là dùng thuốc điều trị bệnh không đúng, gây suy gan, phải ghép gan, có trường hợp nhiễm trùng nặng, nguy hiểm đến tính mạng. Ngoài ra, đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng kháng thuốc”, bác sĩ Cấp cho biết.

Ghi nhận tại Bệnh viện Nhi Trung ương, có nhiều trường hợp trẻ nhỏ ban đầu chỉ mắc bệnh thông thường (ho, sốt, tiêu chảy, viêm phế quản…), nhưng đã bị biến chứng nguy hiểm chỉ vì cha mẹ tự ý mua thuốc cho trẻ dùng.“Những việc làm tùy tiện như vậy rất nguy hại, vì nếu dùng không đúng thuốc, không đúng liều lượng dễ khiến bệnh thông thường biến chứng thành nguy hiểm”, theo GS.TS Lê Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương.

Các bác sĩ cảnh báo, việc mua bán, sử dụng thuốc không kê đơn, đặc biệt là các loại kháng sinh rất nguy hiểm. Bởi ngoài việc không theo dõi được tình trạng bệnh, người bệnh không có đơn thuốc sẽ không có căn cứ uống đúng liều lượng thuốc, thời gian, những thức ăn kiêng kỵ, chống chỉ định với thuốc. Từ đó, dễ gặp rủi ro do phản ứng phụ từ thuốc gây ra. Đặc biệt, đối với thuốc kháng sinh, việc mua và tự ý sử dụng thuốc mà không có đơn của bác sỹ và dùng không đủ liều có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, phát sinh những chủng vi khuẩn kháng thuốc và siêu kháng thuốc. Khi bị kháng thuốc kháng sinh thì bắt buộc người bệnh phải sử dụng các thế hệ kháng sinh cao hơn sẽ phát sinh nhiều vấn đề, đặc biệt là phát sinh về chi phí y tế. Bên cạnh đó còn có hại cho cơ thể trong quá trình chuyển hóa và thải trừ kháng sinh.

Ngoài ra, việc tự dùng thuốc còn có thể che lấp dấu hiệu cấp cứu ngoại khoa, khiến người bệnh tưởng rằng mình đã hết bệnh nhưng thực tế không phải, theo PGS,TS, DS Nguyễn Hữu Đức, Đại học Y Dược TP.HCM. “Thí dụ, có người đau bụng không rõ nguyên nhân như viêm ruột thừa, có thai ngoài tử cung mà vội dùng thuốc chống co thắt để giảm đau. Người bệnh thấy bụng hết đau dù bệnh vẫn còn nên không đi bệnh viện. Kết cuộc người này không được phát hiện bệnh, mổ cấp cứu kịp thời”, DS Nguyễn Hữu Đức dẫn chứng.

Đã tăng mức phạt tiền lên gấp 25 lần đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc

Có nhiều nguyên nhân khiến cho tình trạng bán lẻ thuốc kê đơn không có đơn thuốc vẫn đang diễn ra phổ biến. Trước hết là từ công tác quản lý, kiểm tra của cơ quan quản lý chưa được thường xuyên và cũng gặp nhiều khó khăn do số lượng nhà thuốc rất lớn, các giao dịch mua bán thuốc diễn ra liên tục. Hiện cả nước đang có hơn 12.000 nhà thuốc tư nhân và hơn 1.000 nhà thuốc trong các cơ sở KCB.

Trong khi đó, nhận thức của người dân về thuốc kê đơn, nhất là thuốc kháng sinh và các hệ lụy kháng kháng sinh từ việc tự ý sử dụng thuốc bừa bãi vẫn còn rất thấp.

Trước đây, một trong những nguyên nhân chủ yếu khiến các nhà thuốc ngang nhiên vi phạm quy định được nhận định là do chế tài xử phạt đối hành vi bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc quá nhẹ, không đủ sức răn đe. Cụ thể, hình thức xử phạt theo Nghị định số 176/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2013 của Chính phủ chỉ là “Cảnh báo hoặc phạt từ 200.000 đến 500.000 đồng đối với hành vi bán lẻ các loại thuốc phải kê đơn mà không có đơn của Bác sĩ”.

Vấn đề này đã được cải thiện khi Nghị định 117/2020/NĐ-CP thay thế hoàn toàn Nghị định 176/2013/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày 15/11/2020. Tại điểm đ, khoản 3, Điều 59 Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc”, đồng thời áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tại điểm đ, khoản 8 điều này là “Đình chỉ hoạt động của cơ sở trong thời hạn từ 06 tháng đến 09 tháng”.

Ngoài ra, ngành y tế cũng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, yêu cầu các nhà thuốc phải kết nối mạng Internet để quản lý việc bán lẻ thuốc.

Như vậy, mức phạt tiền đã tăng lên 25 lần và nhiều giải pháp đã được triển khai, nhưng dường như một số nhà thuốc vẫn vì lợi nhuận mà bất chấp quy định, tự ý bán thuốc kê đơn tràn lan cho người dân. Vấn đề này đặc biệt trở nên “nóng” hơn trong thời gian gần đây, khi nhiều đơn vị kinh doanh bán lẻ thuốc cố tình đưa sản phẩm lên mạng để bán trực tuyến.

“Nhà thuốc online” – Mảnh đất màu mỡ cho thuốc kê đơn không có đơn thuốc

Chỉ cần tìm kiếm trên Google nội dung “Mua thuốc online”, người dân sẽ nhận được vô số kết quả trả về các các dịch vụ mua thuốc online giao tận nhà. Đủ các loại thuốc được bày bán và quảng cáo, từ thuốc thông thường cho đến thực phẩm chức năng… Và nếu khách hàng có yêu cầu, một số nhà thuốc vẫn thản nhiên cung cấp các loại thuốc kê đơn mà không yêu cầu xuất trình đơn thuốc của bác sĩ.

Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Trần Văn Chung khẳng định, pháp luật quy định khi nhà thuốc mở cửa bán thuốc thì dược sĩ phải có mặt để thực hiện công tác chuyên môn, tư vấn. Việc mua bán thuốc phải được diễn ra tại nhà thuốc. Do đó, việc kinh doanh thuốc qua mạng Internet là hành vi vi phạm pháp luật.

Sở dĩ như vậy vì bán thuốc là loại hình kinh doanh có điều kiện, phải được cơ quan y tế thẩm định, kiểm tra và nhà thuốc phải đạt “tiêu chuẩn thực hành tốt” (GPP). Theo điểm đ, Khoản 2, Điều 32, Luật Dược năm 2016, chỉ có 4 mô hình bán lẻ thuốc bao gồm nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc trạm y tế xã, cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền. Hiện nay, Luật Dược năm 2016 và các văn bản dưới luật này chưa có quy định các hình thức bán thuốc qua mạng.

ban-thuoc-ke-don-khong-can-don-thuoc-moi-nguy-tu-cac-nha-thuoc-online-1
Mua bán thuốc online khiến người mua không biết trình độ người bán. (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, việc mua thuốc online tiềm ẩn những rủi ro về việc thuốc không được lựa chọn, cung cấp và hướng dẫn sử dụng bởi những dược sĩ đủ điều kiện hành nghề. Theo quy định, người bán thuốc phải được cấp Chứng chỉ hành nghề dược, có văn bằng, chứng chỉ chuyên môn phù hợp với yêu cầu của cơ sở bán thuốc. Điểm b, Khoản 4, Điều 15 Nghị định số 79/2006/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Dược quy định: “Chủ quầy thuốc phải có bằng tốt nghiệp từ trung học chuyên nghiệp dược trở lên và có thời gian thực hành ít nhất 02 năm tại cơ sở dược hợp pháp”.

Giao dịch mua thuốc trực tuyến khiến người mua thiếu cơ sở xác minh người bán và tư vấn thuốc cho mình có phải dược sĩ đủ điều kiện hay không. Trong khi đó, thuốc là sản phẩm có tác động trực tiếp đến sức khỏe và có thể gây nguy hiểm nếu không sử dụng đúng cách, do đó việc thiếu đi các hướng dẫn, tư vấn chính xác từ dược sĩ có chuyên môn có thể gián tiếp khiến người sử dụng thuốc “tiền mất, tật mang”.

“Việc mua thuốc trên mạng tiềm ẩn nhiều rủi ro, người mua không biết được trình độ người bán, cơ sở bán cũng như điều kiện bảo quản thuốc. Đáng nói, việc mua các loại thuốc bán qua mạng dễ đối mặt với nguy cơ mua phải thuốc giả, thuốc kém chất lượng và khi sử dụng sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe người bệnh”, ông Trần Văn Chung khuyến cáo.

Nhiều người dân đang liều lĩnh đặt cược sức khỏe và tính mạng của mình khi tự ý mua thuốc kháng sinh, đặc trị tại các “nhà thuốc online”. Vấn nạn mua bán thuốc kê đơn không cần đơn thuốc trực tiếp tại nhà thuốc vốn đã là thách thức lớn đối với cơ quan quản lý, nay lại càng khó khăn hơn khi nhiều cơ sở bán thuốc chuyển sang kinh doanh trên mạng. Vậy, các cơ sở này có những mánh khóe gì để qua mặt các cơ quan chức năng? Giải pháp nào để quản lý và xử lý các trường hợp vi phạm?

Xin mời quý độc giả đón đọc tại kỳ tiếp theo!

Theo suckhoecongdongonline.vn Copy
Từ khóa: thuốc kê đơn