Thứ bảy, 04/12/2021

Phẫu thuật cho người chuyển giới ở Việt Nam (Kì 3): Quyền chưa thật khi luật còn “treo”

Thứ hai, 21/06/2021, 14:15 (GMT + 7) Theo dõi ATYT trên

Hơn 4 năm từ lúc Bộ Luật dân sự năm 2015 có hiệu lực, nhưng đến nay luật cho người chuyển giới vẫn chỉ là dự thảo và đang trong tiến trình vận động.

Thừa nhận người chuyển giới ở Việt Nam

Việt Nam hiện chưa có một cuộc tổng điều tra cụ thể nào về số lượng người chuyển giới. Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia, tỷ lệ người chuyển giới tại Việt Nam tương đương với thế giới, chiếm từ 0,1% đến 0,5% dân số. Ngoài ra, theo một số thống kê chưa chính thức, số lượng người chuyển giới tại Việt Nam rơi vào khoảng từ 250.000 - 300.000 người. Tất cả những người này đều là đối tượng của Điều 37, Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:

Điều 37: Chuyển đổi giới tính

Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật. Cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được chuyển đổi theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan".

Ngoài ra,theo quy định tại Điều 36 Bộ luật dân sự năm 2015 có quy định về quyền xác định lại giới tính, cụ thể: “Điều 36: Quyền xác định lại giới tính

1. Cá nhân có quyền xác định lại giới tính.

Việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ giới tính.

2. Việc xác định lại giới tính được thực hiện theo quy định của pháp luật.

3. Cá nhân đã thực hiện việc xác định lại giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được xác định lại theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.

luat-chuyen-doi-gioi-tinh1
Lê Thiện Hiếu là một trong số ca sĩ hiếm hoi của giới showbiz không ngần ngại công khai mình là người chuyển giới nam.

Có thể nói, đây là bước tiến lớn trong quá trình lập pháp của Quốc hội, mở ra cánh cửa cho phép chuyển đổi giới tính và cho phép những người đã tiến hành chuyển đổi giới tính trước đó đăng ký lại giới tính thật của mình. Việc đăng ký lại giới tính được quy định cụ thể tại Điều 3 Luật hộ tịch năm 2014: “Điều 3. Nội dung đăng ký hộ tịch

2. Ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch của cá nhân theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

c) Xác định lại giới tính”.

Các điều luật này mở ra việc xây dựng dự thảo luật chuyển đổi giới tính, cho phép những người có nhu cầu xác định lại giới tính có thể tiến hành theo quy định của pháp luật.

Luật cho người chuyển giới vẫn còn “treo”

Thực tế, Bộ luật Dân sự năm 2015 được thông qua ngày 24/11/2015, có hiệu lực từ ngày 1/1/2017 nhưng đến nay vẫn chưa có văn bản quy định cụ thể về quyền chuyển đổi giới tính. Trong khi đó, quy định về chuyển đổi giới tính tại Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 vẫn mang tính chung chung, không cụ thể, chi tiết theo cấu trúc “Điều … Quyền”. Điều 37 chỉ được thiết kế với nội dung “Điều 37: Chuyển đổi giới tính”.

Việc Luật Chuyển đổi giới tính hiện vẫn đang trong quá trình dự thảo để hoàn thiện gây không ít khó khăn cho sinh hoạt, cuộc sống cũng như công việc của những người chuyển giới tại Việt Nam.

Theo kế hoạch triển khai thi hành Bộ luật Dân sự năm 2015, Vụ Pháp chế - Bộ Y tế được giao nghiên cứu, đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về chuyển đổi giới tính, thực hiện trong năm 2016 và năm 2017. Bộ Y tế sau đó đã lập đề nghị xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính, gửi Bộ Tư pháp thẩm định vào tháng 12/2017. Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã có Báo cáo thẩm định số 10/BC-BTP ngày 15/01/2018 gửi Bộ Y tế và Văn phòng Chính phủ.

Ngày 19/7/2018, Bộ Tư pháp đã có Công văn số 2639/BTP-PLDSKT gửi Bộ Y tế đề nghị Bộ Y tế tiếp tục nghiên cứu, thúc đẩy tiến độ xây dựng dự án Luật Chuyển đổi giới tính, đảm bảo hiệu quả triển khai thi hành Bộ luật Dân sự năm 2015. Năm 2020, Bộ Y tế mới trình Chính phủ hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính để Chính phủ xem xét, đề nghị Quốc hội đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh.

luat-chuyen-doi-gioi-tinh
Hiện nay, Luật Chuyển đổi giới tính vẫn đang là dự thảo và đang trong quá trình vận động. (Ảnh: Tổ chức It's T Time)

Đến nay đã hơn 4 năm từ lúc Bộ Luật dân sự 2015 có hiệu lực, dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính vẫn đang trong quá trình vận động, bổ sung, hoàn thiện để chuẩn bị trình lên Quốc Hội. Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính hiện đang lấy ý kiến về những vấn đề nhạy cảm như: Độ tuổi được phép chuyển đổi giới tính là bao nhiêu (trong dự thảo dự kiến là 18 tuổi). Ngoài ra, tồn tại nhiều vấn đề pháp lý khác cần hướng dẫn chi tiết như: Có chính sách hỗ trợ tài chính với người chuyển giới không? Cơ sở nào được phép chuyển giới?…

Quyền chưa thực sự là quyền

Theo báo cáo “Hiện trạng trải nghiệm y tế và nhu cầu chuyển đổi giới tính của người chuyển giới ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) công bố năm 2017, trong số 408 người chuyển giới tham gia khảo sát thì có 56,8% dự định ra nước ngoài làm phẫu thuật; 13% dự định làm tại các cơ sở y tế và bệnh viện tư trong nước; chỉ có 8,6% dự định phẫu thuật ở các cơ sở y tế/bệnh viện công trong nước.

Trong 408 người được khảo sát, 157 người (chiếm 38,5%) chưa phẫu thuật nhưng đang sử dụng hoc-môn; 35 người (chiếm 8,6%) đã từng trải qua ít nhất một lần phẫu thuật chuyển đổi giới tính. Trong số 35 người này, 40% đã ra nước ngoài để thực hiện phẫu thuật; 37,1% thực hiện tại các cơ sở tư nhân trong nước.

Trong số những người đã từng phẫu thuật, 69,4% được khám đánh giá một cách toàn diện trước khi phẫu thuật; 28,6% được khám đánh giá tuy nhiên chưa được làm đầy đủ, thoả đáng theo như họ mong muốn; 2% cho biết không được khám đánh giá trước phẫu thuật.

Đối với vấn đề hậu phẫu, 14,3% không nhận được chăm sóc và tư vấn, 25,7% có nhận được dịch vụ này nhưng không cảm thấy hài lòng; 60% cho biết họ nhận được khám và tư vấn tâm lý đầy đủ sau phẫu thuật.

Liên quan đến giấy tờ nhân thân, 71,4% cho biết sau khi phẫu thuật, họ gặp rắc rối liên quan đến giấy tờ tuỳ thân, do ngoại hình thật không khớp với thông tin và hình ảnh trên giấy tờ; 14,3% nhận thấy sức khỏe giảm sút sau khi phẫu thuật.

Có thể thấy, việc chưa có một hành lang pháp lý đầy đủ về chuyển đổi giới tính đã dẫn đến quyền chuyển đổi giới tính đang bị "treo". Nhiều người chuyển giới đã phẫu thuật trước đây vẫn tiếp tục sống trong tình trạng giấy tờ nhân thân khác với cơ thể hiện tại, vẫn có thể bị xâm phạm tình dục nhưng chưa được bảo vệ thích đáng, gặp khó khăn trong việc thực hiện một số thủ tục hành chính.

Trong khi đó, với chi phí can thiệp y học rất cao, nhiều người chuyển giới đã tìm đến các dịch vụ chui giá thấp cả trong và ngoài nước. Việc này khiến họ gặp rất nhiều rủi ro về sức khỏe mà không có sự can thiệp, bảo vệ của pháp luật.

Theo suckhoecongdongonline.vn Copy